`Overheid niet in staat tot renovatie'

Het oude industrieel complex van de Westergasfabriek in Amsterdam moet een spraakmakend terrein voor cultuur worden. De uitvoering is in handen van een Haagse projectontwikkelaar.

Een glanzende Audi op een draaiplateau in het Stedelijk Museum stuitte op bezwaren van de Amsterdamse gemeenteraad. Maar voor de ambtenaren van stadsdeel Westerpark is de afkorting PPS (Publiek Private Samenwerking) inmiddels even ingeburgerd als ATV (Arbeids Tijd Verkorting). Om het industrieel terrein van de oude Westergasfabriek te ontwikkelen tot `een cultureel park' verkoopt het stadsdeel de gebouwen aan de Haagse projectontwikkelaar MAB.

,,Projectontwikkelaars zijn niet per definitie boeven die er zo snel mogelijk met je geld van door willen', zegt Gezinus Hagen van MAB. Natuurlijk MAB is geen subsidie-instelling, maar de projectontwikkelaar ondersteunt van harte `de visie' voor het terrein. De visie, dat wil zeggen: een terrein met avontuurlijke uitstraling voor culturele bedrijven voor wie de huur betaalbaar moet blijven. MAB is dit keer bereid genoegen te nemen met een bescheiden winst, omdat de ontwikkeling van dit `urban entertainment centre' een `visitekaartje' voor het bedrijf moet zijn. ,,Het is voor ons belangrijk om ons met de Westergasfabriek te profileren. Culturele projecten maken steeds vaker deel uit van binnenstedelijke ontwikkelingen.'

Eigenlijk moet het terrein van de Westergasfabriek worden wat het nu al is, maar dan met een park eromheen. In het Transformaterhuis zit nu Toneelgroep Amsterdam, in het Oostelijk Meterhuis houdt Arjan Ederveen kantoor en het Ketelhuis is een filmhuis voor Nederlandse producties. In de kop van het zuiveringsgebouw zit theatergroep Orkater, aan de andere kant het trendsettende restaurant West Pacific. Onder de zestig meter overspannende stalen paraplu van de gashouder is ruimte voor congressen en houseparties.

Maar als er niet snel wordt ingegrepen gaan de gebouwen verloren. MAB wil vijftig miljoen gulden investeren in de renovatie van de panden. De deelraad wil de gebouwen voor negen miljoen gulden verkopen, de MAB zal ongeveer eenzelfde bedrag ontvangen aan subsidies. Inmiddels staan de gebouwen van de Westergasfabriek op de Monumentenlijst.

,,De projectontwikkelaar krijgt de Westergasfabriek cadeau', zegt deelraadslid Joost Vermeulen van oppositiepartij Buurt & Westerpark. ,,Hier wordt overheidsgeld over de balk gesmeten.' Op het stadsdeelkantoor zitten volgens Vermeulen `onbenullen' die niet in staat zijn een helder contract met een grote marktpartij af te sluiten. ,,MAB krijgt de Westergasfabriek al voor niks, en dan stelt het stadsdeel zich ook nog garant voor de beoogde subsidie voor renovatie.'

Ook het Amsterdams Monumenten Fonds (AMF) heeft grote problemen met de samenwerkingsovereenkomst met MAB. ,,MAB heeft alleen ervaring met het ontwikkelen van winkelcentra', zegt directeur Maarten de Boer die nog steeds gefrustreerd is over de afwijzing van het stadsdeel van een gezamenlijk plan van AMF en ABN Amro. De Boer heeft weinig vertrouwen in de renovatie door MAB. ,,Wij hebben alle expertise in huis voor het renoveren en exploiteren van monumenten.' De samenwerkingsovereenkomst met MAB biedt volgens De Boer onvoldoende bescherming voor de gebouwen en lage huren. Neem bijvoorbeeld art. 14.1: `Partijen zijn zich ervan bewust dat onvoorziene c.q. gewijzigde omstandigheden kunnen voordoen welke noodzaken tot overleg'. ,,Bovendien moet MAB nu eenmaal geld verdienen', zegt de Boer. ,,Die verkopen over alles over vijf jaar weer door. En wat zal er gebeuren als over vijf jaar, wie weet, Joop van den Ende het terrein koopt?'

Filmproducent Marc van Warmerdam van het Ketelhuis vat het als volgt samen: ,,We zijn overgeleverd aan goede intenties.'

In de voormalige directeurswoning zit projectleider Evert Verhagen onder een enorme plattegrond. ,,Ik kan alles uitleggen', zegt hij. Inderdaad de prijs is laag, maar daar staat tegenover dat in de erfpachtvoorwaarden is vastgelegd dat de gebouwen altijd bestemd zijn voor culturele bedrijven, de huren niet mogen stijgen en de gebouwen niet los van elkaar verkocht in de verkoop mogen. En met MAB is niks mis, zegt Verhagen. De Haagse projectontwikkelaar heeft meer gedaan dan alleen maar winkelcentra, bijvoorbeeld het Cobra-museum in Amstelveen. Bovendien heeft de Amsterdamse Raad voor de Monumentenzorg een positief advies gegeven. De MAB heeft ook een restauratie-architect ingehuurd. ,,Een beetje een bedrijfsmatige benadering kan geen kwaad', zegt hij. ,,Bovendien is stadsdeel Westerpak met een totale begroting 80 miljoen gulden niet in staat het terrein van de Westergasfabriek te exploiteren en heeft het stadhuis nooit interesse getoond. De toekomst van de Westergasfabriek is ook niet veilig als de overheid de baas is. Als het even niet goed gaat en er zit een ander college van B en W met andere interesses, dan gaat er evengoed een tramremise in.'

Het enige gevaar dat de Westergasfabriek bedreigt is volgens Verhagen `verantonpieking'. ,,Dat het allemaal te keurig wordt en de avantgardistische uitstraling verloren gaat.' Maar de keuze voor architect Francine Houben van Mecanoo - die ook het nieuwe theater van De Trust ontwierp - stelt hem gerust.

In de gashouder wordt intussen de laatste hand gelegd aan een feestje ter ere van het afscheid van de directeur van De Gamma. De enorme hal is al warm geblazen en voor het drie uur durende feestje voorzien van toiletten, garderobe, tribune en een podium. ,,Toch fantastisch dat dat hier allemaal kan', zegt Verhagen, ,,die mix tussen kunst en commercie'. In dit verband kan nog worden opgemerkt dat Audi reeds lang geleden in het zuiveringsgebouw de Audi Quatro tentoonstelde.

Westergasfabriek

In het artikel Overheid niet in staat tot renovatie (in de krant van maandag 22 november, pagina 9) is een zin weggevallen waarin staat dat de deelraad aanstaande maandag een definitief besluit moet nemen over de verkoop van de Amsterdamse Westergasfabriek.

    • Monique Snoeijen