De Haagse Staat

Voorzitters: business in de politiek...

Er is een stille overname aan de gang. Het bedrijfsleven is bezig de politiek op te kopen. Organisatieadviesbureaus zijn al binnengedrongen bij de vier grote partijen. En niemand die de alarmklok luidt.

Neem het CDA: in handen van Ernst&Young. En dan de VVD: in bezit van dezelfde firma. D66 is zaterdag opgekocht door Boer&Croon. En bij de Partij van de Arbeid is KPMG in de leiding geïnfiltreerd.

Nog even en politieke partijen worden opgesplitst, naar de beurs gebracht en in de verkoop gezet. Bijvoorbeeld D66: daar moet toch handel in zitten. Je ziet de annonces al voor je. Ter overname aangeboden: kleine, maar levenslustige onderneming met innovatieve ambities. Groeipotenties aanwezig. Zeer geschikt als langetermijninvestering.

De werkelijkheid is anders. Minder revolutionair, maar intussen toch bijzonder. Want de partijvoorzitters bij de vier grote partijen hebben allemaal een achtergrond in de organisatieadviesbranche. Die van CDA, VVD en D66 zitten nog in de business, die van de PvdA (Marijke van Hees) is een voormalig organisatieadviseur van KPMG.

Waarom die gelijke achtergrond? Puur toeval, zegt Bas Eenhoorn (VVD, Ernst&Young). Er is geen zwarte hand. Ik geloof niet dat er iemand van boven zit te sturen, bezweert Gerard Schouw (D66, Boer&Croon).

Zie het rekenkundig: de Nederlandse diensteneconomie telt langzamerhand heel veel organisatieadviseurs. De brancheorganisatie, die slechts een deel van de sector vertegenwoordigt, telt er alleen al 3.600. Bezie het intellectueel: het is een werkkring met veel hoogopgeleide mensen die bovendien een brede belangstelling hebben. Of bezie het praktisch: organisatieadviseurs zijn kleine zelfstandigen, ze kunnen hun eigen tijd makkelijk indelen.

En anders dan bijvoorbeeld in het bankwezen worden maatschappelijke nevenactiviteiten er nadrukkelijk gestimuleerd. Toen Marnix van Rij, de voorzitter van het CDA, nog werkzaam was bij ABN-Amro en hij een wethouderschap in Wassenaar op zich nam, keken zijn collega's en bazen vreemd op: zoiets deed je niet en zoiets was ook niet goed voor je carrière. Van Rij vertrok dan ook bij de Bank.

...het risico om af te branden...

Of iemand de voorzitter van het CDA kende, vroeg de voorzitter van de fiscale maatschap van Ernst&Young ergens vorig jaar in de raad van bestuur. Nee, niemand wist wie het was. En of zo'n functie kwaad kon voor de firma? Nee, ze dachten van niet. Nou, dan heb ik hier een kandidaat: onze `maat' Marnix van Rij. Even later ging het nog verder: of iemand de voorzitter van de VVD kende. Nee, niemand wist wie het was. En of die kwaad kon? Evenmin, dachten ze. Nou, dan heb ik hier een kandidaat: onze `maat' Bas Eenhoorn, zei de voorzitter van de consultancymaatschap.

De politieke nevenfunctie moest worden gemeld, net als een voorzitterschap van de Rotary of een deeltijdhoogleraarschap. Verder is het de eigen verantwoordelijkheid van de betrokkene hoe hij er mee omgaat. Zolang de firma er maar geen nadeel van heeft.

Hoe doen ze dat, de partijvoorzitters uit het bedrijfsleven? Je moet zelf de verantwoordelijkheden goed scheiden, benadrukt Marnix van Rij. Zo vindt hij als CDA'er de vermogensrendementsheffing, een nieuwe belastingheffing, niet rechtvaardig. Maar uit zijn fiscale praktijk weet hij dat de meeste cliënten, de categorie vermogende particulieren, deze voor hen voordelige heffing ,,eigenlijk wel prima vinden''. Houdt partijvoorzitter Van Rij hier nadrukkelijk zijn mond? ,,Ik zie hier wel een gevoeligheid, dus meng ik mij niet openlijk in de politieke dicussie over het belastingplan. Maar ik verstop mijn opvatting als CDA'er ook niet: als mijn mening wordt gevraagd, geef ik die.''

Bas Eenhoorn had al een akkefietje. Mediaondernemer Willem van Kooten (de oud-diskjockey Joost den Draaier) verweet de consultant in Vrij Nederland vermenging van functies. Eenhoorn zou gemeenten adviseren kabelnetten te verkopen aan een groot bedrijf op de markt (UPC), terwijl Ernst&Young tegelijk de accountant van datzelfde bedrijf zou zijn. Dat laatste was apert onjuist, maar vervelend was het intussen wel. De voorlichter van Ernst&Young schreef een ingezonden brief, Eenhoorn een contra-artikel en daarmee moest het rumoer over zijn. ,,Ik zeg er verder ook geen woord meer over'', zo heeft Eenhoorn met zichzelf afgesproken.

Eenhoorn is zich er niet anders door gaan gedragen. Hij weet als adviseur maar al te goed dat zijn onafhankelijkheid zijn werkkapitaal is. Nog vorige week sprak een Tweede-Kamercommissie met zijn partijgenote, staatssecretaris Monique de Vries van Verkeer en Waterstaat, over verdeling van commerciële etherfrequenties. Eenhoorn leverde adviezen voor Veronica FM en Sky Radio, maar vermeed, zoals hij zegt, ,,om pontificaal op de tribune te gaan zitten''.

Waar de grens ligt? Kijk, hij gaat als voorzitter ,,geen gekke dingen doen, maar ik moet wel gewoon m'n mond open kunnen doen. Als ik niks meer kan zeggen dan houdt het op.''

...en de toekomst na de politiek

Het bedrijfsleven heeft doorgaans niet veel op met de politiek. ,,Het is glamour voor lelijke mensen'', aldus de bekende Amsterdamse headhunter Johan de Vroedt, die zegt te adviseren voor de top van het bedrijfsleven.

,,Een echt goeie vent piekert er niet over op zaterdagmiddag voor een kiesvereniging in Strijen te gaan praten'', weet De Vroedt. Nog altijd is de afstand tussen de directiekamers van het bedrijfsleven en de wereld van de politiek groot.

Headhunter De Vroedt: ,,Ik zie de politiek als een ouderwetse keuken waar het te warm is. Het bedrijfsleven is een moderne keuken, waar het heerlijk koel is. Ik zeg altijd: het bedrijfsleven is voor snelle, heldere mensen, de politiek voor langademige types.''

Ja, maar mensen als Onno Ruding, Pieter Winsemius of Hans Wijers gaven toch ook topfuncties op voor een onzeker ministerschap? De Vroedt: ,,Dat is een andere categorie, dat zijn heel talentvolle mensen en je ziet dat die ook maar een beperkte tijd in de politiek blijven. Ik noem dat de negens: mensen die vrij zijn. Partijvoorzitters zie ik als achten: werkezels die geweldig hun best doen. Ik zeg altijd: een acht leeft volgens de regels, een negen leeft tussen de regels door.''

Wat zijn de perspectieven voor de adviseurs die in politieke zaken zijn? Hoe groot is hun afbrandrisico? Headhunter De Vroedt: ,,Of het risico heeft, hangt van jezelf af. Als je bang bent gaat het altijd mis. Maar een vent met karakter hoeft niet zoveel te vrezen. En als hij die klus goed heeft gedaan, kan hij in het bedrijfsleven ook verder komen. Maar de echte top is het natuurlijk niet. Ik noem partijvoorzitters hobbyisten op niveau. Ondernemers bij wie het idealisme groter is dan het inzicht.''

Redactie Kees van der Malen