`Alles uit de kast om de dader te vinden'

Het openbaar ministerie in Friesland krijgt zware kritiek wegens zijn optreden in een aantal geruchtmakende zaken. De top van het Friese OM reageert op deze kritiek.

Een half jaar en vijf verdachten later in de moordzaak-Vaatstra zijn er volgens de Friese plaatsvervangend hoofdofficier van justitie Michiel Severein (51) en persofficier Oebele Brouwer (39) nog voldoende aanknopingspunten.

Severein: ,,Het openbaar ministerie voert hier het beleid dat we alles uit de kast zullen halen om de dader te vinden. Waar je in andere zaken een afweging van belangen en een kosten-batenanalyse maakt, jezelf afvraagt of het nog zin heeft om mensen in te zetten, kosten te maken en dan te besluiten: we doen het maar niet; hier doen we het wel. We gaan bij wijze van spreken door tot de laatste snik, zolang er nog iets te onderzoeken valt. Ongeacht wat het aan inzet van middelen en personeel kost. We houden natuurlijk niemand op loze gronden aan. Er moet altijd een redelijk vermoeden van schuld zijn. Maar de mogelijkheid is groot dat we (opnieuw) mensen aanhouden die niet de dader blijken. Het zou best kunnen dat we een aanhouding verrichten van iemand die dankzij DNA-techniek een alibi krijgt.''

Vijf verdachten zijn vrijgepleit door DNA-onderzoek.

Brouwer: ,,Als je het van een afstand bekijkt is het natuurlijk heel gek. Er is een team van twintig man dat een half jaar onafgebroken aan het werk is en al vijf keer een persoon als verdachte aanmerkt, aanhoudt en dan uitsluit. Het team is dus volop bezig, maar de vertaling is: ze blunderen keer op keer.''

Er was veel kritiek op de aanhouding van de eerste verdachte, Marianne Vaatstra's dorpsgenoot Piet Smid uit Zwaagwesteinde.

Brouwer: ,,Er was toen absoluut voldoende bewijsmateriaal om hem te arresteren. Als we dat nu zouden hebben, zouden we hem onmiddellijk weer aanhouden.''

Severein: ,,We pretenderen niet onfeilbaar te zijn, elke beslissing wordt achteraf getoetst. Ook nu nog vind ik dat die aanhouding, op basis van een getuigenverklaring, volkomen verantwoord was.''

Waarom geen grootschalig DNA-onderzoek, al was het maar om asielzoekers vrij te pleiten? Ze vragen daar zelf om.

Severein: ,,Bij het OM hebben zich nooit mensen gemeld die hierom gevraagd hebben, op één bewoner van het azc na. De vraag is voor mij of je daar op moet ingaan. Als persoon zou ik er ook vragen bij hebben, uit privacyoverwegingen. Er hoort op zijn minst een grote discussie aan vooraf te gaan in het parlement.

,,De wet regelt op dit gebied niets. Het zou ook een lukraak onderzoek worden. Alleen als je zeker weet dat de dader zich in een bepaald dorp of in een bepaalde groep bevindt, kun je aan een DNA-onderzoek denken.''

Zowel in individuele zaken als in een gemeenschap als Kollum ervaren mensen een vertrouwensbreuk met justitie.

Severein: ,,Dat nemen we in algemene zin niet waar. In enkele gevallen heeft men dat gevoel wel en dat kan ik ook niet ontkennen. Die vertrouwensbreuk heeft te maken met verwachtingen die mensen hebben. De overheid kan niet à la minute inspelen op noden en problemen van burgers. Tegenwoordig zijn mensen mondiger en komen fors op voor hun eigen belang. Daarvoor zijn ze bij het OM niet altijd aan het goede adres.''

Brouwer: ,,We zijn méér dan een spreekbuis van het slachtoffer. Uit enquêtes van het OM blijkt overigens dat tachtig procent van de nabestaanden van slachtoffers tevreden is over het OM.''

Is er een communicatieprobleem?

Brouwer: ,,Ik heb drie gesprekken gehad met de Tjoelkers, de dilemma's steeds voorgelegd. Als je me vraagt: Heb je dit duidelijk verteld? Ja. Hebben de Tjoelkers dit opgepikt? Ik weet het niet.''

Severein: ,,Hoe vaak je dingen ook zegt, er blijft een kloof tussen het OM en de nabestaanden. Dat heeft ook te maken met hun hoop en verwachtingen.''

De families Vaatstra en Tjoelker hebben een eigen advocaat in de arm genomen. Is dat geen motie van wantrouwen tegen het OM?

Severein: ,,Ik zie het eerder als een professionalisering van de rol van het slachtoffer. Ze zoeken meer dan vroeger professionele bijstand om hun belangen te behartigen. Ik juich dat toe. Juristen hebben onder elkaar snel contact omdat ze allen de tale Kanaäns spreken.''

Ook als mensen in beroep gaan tegen een besluit tot niet-vervolgen, zoals in de zaak-Tjoelker?

Severein: ,,Mensen zijn sneller dan vroeger geneigd zich niet neer te leggen bij een sepot. Als ze via een advocaat beroep aantekenen, beschouw ik dat als een zakelijk meningsverschil. Niet als bewijs van een fout bij ons.''

Nu worden de `eiergooiers' van Kollum vervolgd. Olie op het vuur?

Severein: ,,Het is onverteerbaar dat mensen een democratisch belegde avond verstoren. Als je de boel op deze manier frustreert, is er een grens overschreden die niet mág worden overschreden. We vinden dat we onze verantwoordelijkheid moeten nemen en deze zeven verdachten moeten vervolgen wegens openlijke geweldpleging.''

Hoe groot is de kans dat vader Vaatstra wordt vervolgd wegens racisme of discriminatie?

Severein: ,,Die kans bestaat. Het politieonderzoek wordt binnen afzienbare tijd afgerond. Nu moet er nog een juridische waardering van de feiten plaatsvinden. Discriminerende uitlatingen voor een bevolkingsgroep zijn onverteerbaar. Ook voor díe mensen moet het OM opkomen. We houden rekening met persoonlijke omstandigheden en drijfveren van Vaatstra bij een eventuele vervolging. Vaatstra sprak uit zijn bewogenheid als vader van een vermoord kind.''

Brouwer: ,,Het is fout geweest de vader van Marianne bij de protestbijeenkomst het woord te laten voeren.''

    • Karin de Mik
    • Reinoud Roscam Abbing