Weg van het Studiehuis

Wie vorig jaar bleef zitten in 4-Havo en 4-vwo ziet zich dit jaar geconfronteerd met het Studiehuis. Wie geen trek heeft in het nieuwe programma vlucht naar het volwassenenonderwijs.

Voor zittenblijvers is het jaar dat zij overdoen vaak een genoeglijke (en saaie) herhaling van zetten. Voor zittenblijvers in 4-Havo en 4-VWO ligt dat nu anders. Zij komen terecht in een totaal ander schoolsysteem: de tweede fase, met een forse uitbreiding van het aantal vakken en een totaal andere manier van werken in het studiehuis. Zo zijn in de nieuwe Havo twee vreemde talen verplicht. Voor Sebastiaan de Nijs (17) hing dit als een zwaard van Damocles boven zijn hoofd. ``Ik heb dyslexie, dus ik zag dat totaal niet zitten.'' Bezemklassen ontbreken en dus dreigen met name zwakke leerlingen tussen de wal en het schip te raken. De kans dat zij de vierde klas halen in de nieuwe structuur is klein. Alternatieven zijn het MBO of het volwassenenonderwijs, waar de tweede fase nog niet is ingevoerd. Sebastiaan heeft voor dat laatste gekozen. ``Want ik weet echt nog niet wat ik wil gaan doen.''

De afdelingen volwassenenonderwijs (Voortgezet Algemeen Volwassenen Onderwijs, VAVO) van de ROC's (Regionaal Opleidingen Centrum) melden vrijwel allemaal een toename van het aantal 17-jarigen in 4-Havo. Wie als 17-jarige de Havo wil doen in het volwassenenonderwijs moet echter goed beslagen ten ijs komen, want de gemeentelijke leerplichtambtenaar moet hem of haar leeftijdsdispensatie verlenen. Het volwassenenonderwijs is namelijk slechts vrij toegankelijk voor leerlingen van achttien jaar en ouder. ``Alleen opzien tegen de tweede fase is geen gegronde reden voor dispensatie'', vertelt Anna Campos, beleidsmedewerker leerplicht voortijdig schoolverlaten bij de gemeente Den Bosch. ``Wij handhaven de door de onderwijsinspectie opgestelde criteria. Daarnaast is hier een overleg opgericht tussen directeuren van het voortgezet onderwijs, het volwassenenonderwijs en de gemeente. Als de afleverende school voorspelt dat een leerling geen kans van slagen heeft wanneer hij zijn schoolcarrière op die school voortzet, dan vinden wij gezamenlijk dat het volwassenenonderwijs een goede optie is voor die leerling.''

Marloes Winnubst (17) zat op een vrije scholengemeenschap in Amsterdam die vervroegd begon met de invoering van de tweede fase. ``Ik kreeg zoveel vakken dat ik elke dag van half negen tot vijf op school zat. Dat zag ik niet meer zitten.'' Marloes voelde zich niet meer thuis op de school. Ze raakte depressief en verzuimde steeds meer. Voor de zomervakantie kreeg ze te horen dat ze de school moest verlaten. ``Ze hielden grote opruiming van vervelende kinderen.'' Marloes kon terecht op het Joke Smit College voor volwassenenonderwijs in Amsterdam.

De ROC's leggen elk hun eigen standaard aan ten aanzien van het aannamebeleid. ``Ik heb hier wel eens clubje meiden uit 4-Havo gehad dat gierend van de lach binnenkwam dat ze zóveel vakken zouden krijgen in de tweede fase dat ze liever bij ons kwamen. `Gaan jullie maar lekker terug naar school', zei ik, waarna ze gierend van de lach weer naar buiten gingen'', vertelt Lia Everts, hoofd opleidingen Havo en VWO van een vestiging van het Joke Smit College, dat dit jaar ruim negentig 17-jarigen herbergt, tegen circa zestig vorig jaar. Wij nemen echt niet iedereen aan, want wij blijven vooral tweedekansonderwijs.''

Gregoor Somers, coördinator VAVO van het Koning Willem I College in Den Bosch onderschrijft die opvatting, maar noemt zijn school wel ``heel laagdrempelig''. Het Koning Willem I College heeft vijftig 17-jarigen in de Havo-afdeling, dertig procent meer dan vorig jaar. ``Als een kind bij me komt met het verhaal dat de tweede fase zo zwaar is, dan zeg ik dat die reden niet voldoende is om toegelaten te worden. `Is er niet iets meer?' vraag ik dan. Dan komt er een gesprek op gang. Ik laat ze de argumenten zien die de onderwijsinspectie heeft opgesteld ter beoordeling van leeftijdsdispensatie. 'Kijk er maar eens naar.''' Zo geeft Somers ze de wapens in handen om hun weg naar binnen te bevechten. Op de vraag of dat nou wel ethisch is, heft Somers beide handen op in een gebaar van `ik weet het niet.' Somers: ``Als iemand deze deur vindt, moet hij daar wel een reden voor hebben. Bovendien beoordeelt de afleverende school de aangevoerde argumentatie.''

te oud

Angie Soekhram (17) ging na de Mavo naar de Havo en bleef zitten. Deze zomer verhuisde ze van Tilburg naar Amsterdam. ``Ik kon nergens meer terecht. Veel scholen vonden me te oud voor 4-Havo, omdat ik in januari achttien word.'' Verschillende scholen verwezen Angie door naar het Joke Smit College, waar ze ook werd aangenomen. Niet elke middelbare school verwijst haar leerlingen naar het volwassenenonderwijs. Toen Saskia Gasch-Kühne (16) in 4-Havo bleef zitten adviseerde de school het MBO. Saskia wilde echter haar Havo-diploma halen. ``Ik wil gewoon ook examen doen en een examenfeest geven.'' Met steun van het thuisfront kwam ze terecht in het volwassenenonderwijs. ``De school heeft ons niet op die mogelijkheid niet gewezen'', vertelt Saskia's moeder aan de telefoon. Rector Mariëtte de Heide van de betreffende school, de Cambium Scholengroep in Zaltbommel heeft daar wel een verklaring voor. ``Wij adviseren het volwassenenonderwijs niet, omdat ik weet dat het slechts in hele uitzonderlijke gevallen leerlingen van zestien en zeventien jaar accepteert.''

De Heide wijst daarbij ook op een praktisch probleem, waar alle ROC's mee te kampen hebben: de regiogrenzen. Een ROC mag alleen uit de eigen regio leerlingen opnemen. De Heide: ``Wij zijn op Den Bosch georiënteerd, maar Zaltbommel hoort onderwijskundig gezien tot de regio Tiel. Die stad is van hier uit moeilijk bereisbaar.'' De regiogrenzen en met name de daarmee samenhangende financiering vanuit de gemeenten leveren behoorlijke frustraties op bij de ROC's die leerlingen wel willen maar niet kunnen opnemen, omdat ze voor hen geen geld krijgen. Wel maken ROC's volgens Somers van het Bossche ROC onderling afspraken over leerlingen die in de grensgebieden wonen, in de sfeer van `jij hebt er een paar van ons, wij zullen er wel een paar van jou hebben'. Een bijkomend probleem is dat niet alle ROC's alle opleidingen aanbieden. Somers: ``Oss/Uden heeft bijvoorbeeld geen dagopleiding en überhaupt geen VWO. Die leerlingen moeten dus naar een andere regio, op kosten van het gemeentelijke budget educatie van de eigen regio.''

verkeerd profiel

Gijs de Graaf (17) volgt de versnelde havo aan het Koning Willem I College. Reden: herprofilering. Nadat Gijs al in 3-Havo was blijven zitten, struikelde hij vorig jaar in 4-Havo. Zijn school, het Maurick College in Vught, had vervroegd de tweede fase ingevoerd. ``Ik kwam er al snel achter dat ik het verkeerde profiel had gekozen, want eerst wilde ik bioloog worden, maar nu iets pedagogisch. Het werd afgeraden om van profiel te wisselen, dus moest ik het hele jaar vakken doen die me niet meer interesseerden. Het was gewoon ontzettend zwaar. We moesten per vak bijvoorbeeld een map aanleggen met extra opdrachten, zoals brieven schrijven, maar dat werd maar één keer per kwartaal gecontroleerd. Dus stapelde het zich allemaal op.'' In het diepe gegooid, zo voelt hij zich. ``Met meer begeleiding had ik het wel gered.''

Voorlopig kunnen de ROC's voorzien in de behoefte aan Havo en VWO oude stijl. Ook zullen de ROC's bezemklassen gaan organiseren voor leerlingen die zakken voor de laatste examens oude stijl Havo en VWO in het reguliere onderwijs. Maar in respectievelijk 2001 en 2002 zullen ook de Havo- en VWO-afdelingen van de ROC's de tweede fase invoeren.

    • Jacqueline Kuijpers