Vuilnisbelt moet kunst worden

Nu vrede voor Israel in aantocht lijkt, krijgt het land de kans zich met andere dingen bezig te houden, zoals het milieu. Het omvormen van de Hiriya-vuilnisbelt tot ecologisch kunstwerk markeert deze verandering.

,,Ik roep op tot de strijd voor schone lucht, schoon land en schone stranden. Laten we ons niet door asfalt en beton laten bedelven.''

Dat zei deze week Dahlia Itzik, Israels vrouwelijke minister voor het milieu, bij de opening van de eerste milieuexpositie in het Rubinstein-museum in Tel Aviv. Op deze tentoonstelling worden verschillende ontwerpen van bekende internationale en Israelische landschapskunstenaars geëxposeerd om de kolossale Hiriya-vuilnisbelt te transformeren in een ecologisch verantwoord kunstwerk.

De Hiriya-vuilnisbelt is in de loop van een kleine halve eeuw gegroeid tot een 85 meter hoge heuvel op een terrein van 68 hectare in het vlakke landschap nabij Tel Aviv.

Martin Weyl, de ex-curator van het Israel-museum in Jeruzalem en initiatiefnemer van de herschepping van Hiriya, zei dat deze vuilnisbelt uit dertig miljoen kubieke meter vast afval is opgebouwd. In 1998 besloot de Israelische regering om Hiriya te sluiten. Duizenden boven de vuilnisbelt vliegende meeuwen leverden steeds meer gevaar op voor de luchtvaart naar en van het nabijgelegen David Ben Gurion-vliegveld. Nu nog is Hiriya een pleisterplaats voor ooievaars op hun trek van Europa naar Afrika, hoewel er, op witte wormen na, niet zoveel meer te eten valt.

Israel is pas de afgelopen jaren, na langdurige drieste roofbouw op de natuur, milieubewust aan het worden. Jeruzalem zal volgens Israelische geleerden wel eens aan dezelfde luchtvervuiling kunnen gaan lijden als Mexico-Stad. De lucht in Jeruzalem is niet meer `zuiver als wijn', zoals de tekst luidde van een populair Israelisch lied uit 1967. Industrialisatie en een aanhoudende explosie van autoverkeer veroorzaken op sommige dagen in Tel Aviv ook levensgevaarlijke niveaus van luchtvervuiling. Van 1980 tot 1989 is het percentage kinderen in Israel dat astma krijgt van 5,6 naar 11,2 procent gestegen.

De ondergang van de natuur in Israel is de antithese van het klassiek zionisme. Dat beschouwde juist het weer tot leven brengen van Eretz-Israel, het land van Israel, voor het joodse volk als zijn historische missie. De in gedichten en liederen bezongen mystieke band tussen de herboren jood en zijn land is verbroken door de snelle groei van Israel tot een van de dichtst bevolkte landen ter wereld.

Nu Israel misschien een periode van vrede tegemoet kan zien, worden de organisatoren van de landschapsexpositie en de eraan deelnemende kunstenaars gedreven door een sterk verlangen om het door de vooruitgang verloren natuurschoon te herwinnen.

Achtentwintig architecten, landschapskunstenaars en beeldhouwers uit China, de VS, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Israel laten in Tel Aviv zien wat er met ecologische en functionele ideeën kan worden gedaan om de vuilnisbelt Hiriya tot een parel in het landschap te maken.

Er is een model van een Israelische kunstenaar, die in Hiriya zuiveringsinstallaties wil plaatsen, met grote vijvers en een recreatiepark. De Chinees Cai Guo-Qiang heeft de volgende ideëen: het opblazen van de hele berg als een offer, de berg met geneeskrachtige planten laten begroeien die in de Bijbel worden genoemd, de berg omvormen tot een dinosaurus, als symbool van het lot van deze beesten en dat van de menselijke beschaving.

Er zijn kunstenaars die de berg willen uitgraven en in de geschapen leegte recreatieruimten scheppen met grote elektrische lichtpartijen in het midden of de vuilnisbelt willen bedekken met een kleed van zilverkleurige metalen in allerlei vormen.

Hiriya, nog maar een jaar geleden een bron van ergernis en ecologisch gevaar, heeft volgens de kunstenaars de potentie om van een vale, stinkende, kale heuvel een uniek kunstwerk te worden.

Wanneer gaat dat gebeuren en wie zal dat betalen? Dat zijn vragen die vooralsnog onbeantwoord blijven – maar de aanzet tot nieuw ecologisch denken is in het Tel-Avivse museum deze week ongetwijfeld gegeven.

    • Salomon Bouman