Rome vs. Byzantium

In grote lijnen kan ik wel instemmen met het artikel van Peter Michielsen over Rome versus Byzantium (Z 30 oktober). Inderdaad hebben de meer westers georiënteerde landen van Oost-Europa méér besef van democratie dan de Oost-Europese landen, die hebben gekozen voor Byzantium. Maar of dit nu aan Rome te danken is? Liever zou ik het woord Rome vervangen door het begrip het Westen als verzamelnaam voor alle, op zelfontplooiing gerichte menselijke activiteiten. De kerkelijke verschillen tussen de roomskatholieke kerk en de Grieks-orthodoxe kerk, die uiteindelijk culmineerden in het schisma van 1054, vormden slechts een van de vele facetten. Het gaat inderdaad om een verschil in mentaliteit.

West en Oost waren twee gescheiden werelden. Renaissance, het humanisme, de reformatie en Verlichting gingen inderdaad aan het Oosten voorbij. In al die bewegingen wilde de mens zich verheffen en vrijmaken, zij het dan soms met totaal verschillende uitgangspunten. Daardoor heeft het individualisme zich in het Westen sterk ontwikkeld.

Toch kan ik het niet laten nog even de loftrompet te steken over Byzantium. In Constantinopel kende men een bloeiende beschaving lang voordat zulks in het Westen het geval was. Voorts was de kerk aldaar beslist niet passief: de kerstening van Oost-Europa staat op naam van Byzantium; men deed veel aan filantropie in de beste zin van het woord en het monnikenleven speelde een grote rol in de samenleving.

    • L. van Roon