KINDEREN DIE TEKENEN HALEN HERINNERINGEN BETER OP

Verklaringen en herinneringen van kinderen zijn notoir onbetrouwbaar en onvolledig. Vooral in medische en juridische omstandigheden kan dat tot problemen leiden. Het maken van een tekening tijdens het ophalen van de herinneringen blijkt de rapportage door kinderen echter behoorlijk te stimuleren, zo toonden psychologen van de Universiteit van Otago (Nieuw-Zeeland) onlangs aan met een opmerkelijk experiment onder vijf- tot zesjarigen (Journal of Experimental psychology: Applied 1999, vol.5, nr.3, blz. 265-283).

Kinderen die tijdens een `ondervraging' over een belevenis mochten tekenen (over diezelfde gebeurtenis), vertelden veel meer informatie dan kinderen die alleen antwoorden gaven, zonder te tekenen. De accuratesse van de informatie bleef hetzelfde. De tekening zelf bevat (los van wat de kinderen erbijvertellen) overigens geen bruikbare informatie, maar het was wel opvallend dat kinderen die de beste tekeningen maakten (dat wil zeggen: met de duidelijkste afbeeldingen) de meest informatie leverden.

Uit eerder onderzoek van de twee psychologen, Julien Gross en Harlene Hayne, was al gebleken dat kinderen vaak al vanzelf beginnen te vertellen als ze een tekening maken. Een mogelijke verklaring voor dit gunstige effect van tekenen op rapportage van belevenissen is dat kinderen zich door het tekenen beter op hun gemak voelen. Verder houden jonge kinderen het door het tekenen ook langer vol om vragen te beantwoorden. En mogelijk helpt de tekening de kinderen om hun eigen verhaal voor ogen te houden, waardoor ze gemakkelijker terug komen op iets wat ze al eerder vertelden: `oh ja, die bus was rood!'.

In juridische en medische kringen bestaat een niet geheel onterechte angst dat `hulpmiddelen' bij ondervragingen (zoals poppen, speelgoed, `echte voorwerpen' uit de gebeurtenis, enzovoorts) even goed kunnen leiden tot fantasieverhalen als tot meer feiten of grotere nauwkeurigheid. Op grond van hun onderzoek menen Gross & Harlene dat het maken van een tekening tijdens een `verhoor' een veelbelovende techniek is. Ze waarschuwen echter dat zij het positieve effect van de tekening op de hoeveelheid informatie die een kind geeft nog niet hebben getest in een situatie waarin min of meer suggestieve vragen worden gesteld, zoals vaak in een juridische contekst gebeurt. Wellicht gaan kinderen dan juist méér fantaseren.

Ten behoeve van het experiment creëerden Gross en Hayne op een basisschool in Dunedin (Nieuw-Zeeland) een zogenoemd gecontroleerd Memory Event door een klas – voor de kinderen volkomen onverwacht – mee te nemen naar een chocoladefabriek van Cadbury, in de buurt. De helft van de klas werd de volgende dag al ondervraagd over deze feestelijke gebeurtenis, de andere helft pas na een half jaar. De hele klas werd een jaar na de gebeurtenis voor de tweede keer ondervraagd. De periode na de gebeurtenis was niet van invloed op het effect van het tekenen tijdens het verhoor. Het laten zien van oude tekeningen had overigens geen enkel effect.

    • Hendrik Spiering