Elk huishouden over drie jaar zijn eigen gasboer

De Nederlandse energiemarkt moet uiterlijk in 2003 volledig zijn geopend. Wat zijn de mogelijkheden voor huishoudens als het gaat om de inkoop van gas, elektriciteit en warmte? Van monopolie naar anarchie.

`Pak & Verlicht, nu met 100 gratis energieminuten', `Flexistroom, hoe meer u verbruikt, des te lager uw tarief' en `Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Koop Albert Heijn-stroom, nu met extra Airmiles voor ieder extra kilowattuur.'

Toekomstmuziek voor energieproducenten die reclame willen maken? Dankzij het Energierapport van minister Jorritsma (Economische Zaken) zal dat sneller dan gedacht duidelijk worden. Deze week bracht de minister haar eerste Energierapport uit en de gevolgen voor de vrije energiemarkt zijn enorm. Niet pas in 2007, zoals in de Elektriciteitswet staat, maar uiterlijk in 2003 zijn alle stroom- en gasverbruikers vrij om hun eigen leverancier te kiezen.

,,Ik zie niet in waarom mensen onnodig lang zouden moeten wachten op de voordelen van een vrije markt'', aldus Jorritsma. En, het begint zo langzamerhand haar handelsmerk te worden: ,,Als het kan, moet je het willen.''

Een vrije energiemarkt betekent voor gewone huishoudens dat iedereen vrij is zelf zijn stroom-, warmte- of gasleverancier te kiezen.

De nieuwe energiemarkt is, zegt een woordvoerder van EnergieNed (producenten en distributeurs), nog het best te vergelijken met de markt voor mobiele telefonie of reizen. ,,Als reisbureau heb je zelf ook geen vliegtuigen of hotels. Je sluit alleen deals met mensen die ze wel hebben, en vervolgens bied je consumenten een reis aan.''

Supermarkten, pompstations, verzekeraars, banken, vakbonden, Internetbedrijven – iedereen kan vanaf 2003 stroom aanbieden. Je hoeft alleen maar te regelen dat je die elektriciteit ook krijgt en dat die getransporteerd wordt. Prijsknallers, pre-paid-kaarten met stroomtegoed, gratis energieminuten en een woud aan andersoortige aanbiedingen, vergelijkbaar met de mobiele telefonie, zullen de toekomst van de stroommarkt bepalen, luidt de verwachting.

De liberalisering van de elektriciteitssector heeft het afgelopen jaar in veel Europese landen een vlucht genomen. Groot-Brittannië, Scandinavië en, recenter nog, Duitsland hebben inmiddels de markt voor de kleinverbruikers volledig vrij verklaard.

Vooral in Duitsland is de strijd om Jan Modaal losgebroken. Naast de grote, reguliere stroomaanbieders is een veelheid aan nieuwkomers toegetreden. Wat te denken van Yello, een jong energiebedrijf dat als stunt één kilowattuur stroom aanbiedt voor de gegarandeerde prijs van 19 pfennig. Daar moet het bedrijf zo nu en dan op toeleggen, maar het loopt storm met nieuwe klanten en daar gaat het uiteindelijk om. Feit is dat de prijs die huishoudens nu in Duitsland voor hun stroom betalen nauwelijks nog verschilt van de tarieven voor grootverbruikers. Dat was voor de liberalisering wel anders.

Ook in Zweden is het gevecht om de huishoudens ontbrand. Internetbedrijfjes hebben de tarieven van zestig van de ruim honderd stroomaanbieders op het net gezet, zodat consumenten makkelijker kunnen kiezen uit het ondoorzichtige aanbod. In Groot-Brittannië wordt huis-aan-huis gefolderd met stroomaanbiedingen.

De Consumentenbond, pleitbezorger van versnelde liberalisering, is verheugd met de plannen van de minister. ,,Voor ons wordt het de uitdaging de markt zo goed en zo inzichtelijk mogelijk in kaart te brengen. Consumenten zullen, als ze dat willen, bewust moeten kiezen wat ze voor welke prijs van hun energieleverancier verwachten'', aldus J.L. de Ridder van de Consumentenbond.

De stroommarkt wordt een gekkenhuis, verwacht Ben van Bemmel, directeur van GfE Energy Management, een bedrijf dat stroom inkoopt voor grote industriële bedrijven. Hij ziet de onlangs ingestelde Amsterdam Power Exchange (APX) als voorbeeld van de ultieme vrije stroommarkt. Elektriciteit als handelswaar. De hoeveelheid elektriciteit die in Scandinavië van eigenaar wisselt is al vele malen groter dan de feitelijke levering. Van Bemmel: ,,Stroom is een product, maar niet tastbaar. Nu zie je al dat de elektronen die over het net gaan niet meer zijn terug te voeren naar de producenten.''

De liberalisering heeft een keerzijde. ,,De markt is in één klap van monopolie naar totale anarchie gegaan'', zei een vertegenwoordiger van een Amerikaans stroombedrijf deze week in het Britse blad The Economist. Consumenten moeten zich, net als bij mobiele telefonie, echt verdiepen in het woud van nieuwe aanbieders om de voor hen gunstigste stroomtarieven en services te vinden.

    • Egbert Kalse