Zorgverlening zonder normen

De stichting Opmaat in het Groningse Bedum verkeert in een crisissituatie. Een bewoner is mishandeld en de verzorger is geschorst.

Goedpraten wil hij de mishandeling geenszins. William Moorlag, bestuurder van de AbvaKabo, spreekt van een ,,foute ingreep'' van het personeelslid van de Bedumse stichting Opmaat, waar 193 verstandelijk gehandicapten begeleid wonen in 27 woningen. In bewonersgroep Mees 12 werd een bewoner die zich op het toilet had verschanst, met water uit een brandspuit bespoten. ,,Dat kan natuurlijk niet'', vindt Moorlag. ,,Maar het is bijna onmogelijk om als personeel altijd onkreukbaar te zijn, als de leiding zoveel probleemgevallen bij elkaar zet. Dan vraag je om moeilijkheden.''

In Mees 12 wonen acht bewoners, vier minderjarigen, onder wie een met een incestverleden en vier ouderen, onder wie iemand met een pedofiele gerichtheid. Moorlag: ,,Als je die mensen bij elkaar zet, ben je als leiding niet goed bezig. Het personeel werkt dan op een vulkaan.'' Ook de inspectie, die anderhalve week geleden een vernietigend rapport uitbracht over Mees 12, stelt dat de groepssamenstelling ,,op zijn minst veel vragen oproept''. In het rapport staat verder dat de woning ,,zeer onhygiënisch'' was, dat incidenten niet bij de inspectie werden gemeld, dat drugsgebruik gedoogd werd en dat sprake is van ,,normvervaging en normverlies op ieder denkbaar onderdeel van de zorgverlening'' en van machtsmisbruik door medewerkers.

Moorlag schetst de omstandigheden waaronder de mishandeling zich volgens het personeel voordeed. Een zware bewoner van Mees 12 wilde een pot haring openmaken, hoewel hem dat verboden was. ,,Toen de medewerker hem daar op aansprak en voorstelde de haringen met de overige zeven bewoners te delen, gooide hij de pot op de grond kapot.''

Vervolgens sloot hij zich op in de wc. De bewoner heeft volgens Moorlag een rookverbod, ligt 'snachts aan de zuurstoftank, maar smokkelde niettemin herhaaldelijk sigaretten de woning binnen. ,,Het personeel was bang dat hij op de wc zou gaan roken. Er is nog geprobeerd het slot met een munt open te krijgen.'' Uiteindelijk besloot de leidinggevende om met de brandslang zes tot acht liter water via de ventilatiekoker naar binnen te spuiten. Twee andere teamleden hielpen hierbij. Zij zijn berispt.

De problemen bij de Mees 12 staan niet op zichzelf. Het inspectierapport spreekt van hard optreden van medewerkers tegen bewoners. Niet zelden lopen ze kneuzingen of blauwe plekken op of worden ze in het gezicht geslagen. Klachten van ouders zouden geen gehoor hebben gevonden bij de directie. ,,Er wordt een gesloten cultuur ervaren. [...] Signalen smoren in die cultuur.''

De vakbondsbestuurder verwijt het management van de jonge stichting slechte aansturing, waardoor de werkomstandigheden voor de personeelsleden ,,onbeheersbaar'' zouden zijn. ,,Er is absoluut geen beleid, er zijn geen protocollen over softdrugsgebruik, geen richtlijnen voor bejegening van bewoners.''

Ook het inspectierapport meldt dat het management een ,,gebrekkige stuurkracht'' heeft getoond, waardoor de kwaliteit van de basiszorg ernstig in gevaar is gekomen. Moorlag: ,,Van de tien personeelsleden van De Mees zitten er zes ziek thuis. De arbo-arts vond de omstandigheden na een spoedcontrole onwerkbaar.'' Ontslag van de medewerker die over de schreef ging vindt Moorlag onterecht. ,,De directie probeert zo haar eigen straatje schoon te vegen. Terwijl ze het personeel heeft laten dwalen en zweven.''

Directeur Jan Rodenburg van Opmaat zegt dat er voor een personeelslid dat zonder aanleiding misbruik maakt van zijn macht, maar één sanctie is. Inhoudelijk wil hij, om privacyredenen, niet op het geval ingaan. Volgens Rodenburg beperken de problemen zich tot Mees 12, waar ,,bijzonder gedragsgestoorde mensen'' zitten. Ze werden deze zomer in één woning gezet, omdat hun eigen veiligheid en die van andere bewoners elders niet gewaarborgd was, zegt hij.

Hij geeft toe dat verzuimd is ,,voldoende deskundigheid op de bewoners te zetten''. In de zomer kregen de medewerkers van Mees 12 extra scholing en werd er een klankbordgroep van deskundigen ingesteld, waarop het personeel terug kon vallen. Toch bleef het beleid te ,,ruimhartig'', geeft hij toe. ,,Zo'n aanpak werkt niet van de ene op de andere dag. Van sommige zaken, zoals drugsgebruik van bewoners of machtsmisbruik van personeel, wisten we als leiding niets.'' De problemen vloeien tevens voort uit de gesloten cultuur op de afdeling, meent hij, waarin personeelsleden elkaar niet corrigeerden. Maar hij steekt de hand ook in eigen boezem. De leiding is tekortgeschoten, erkent hij. ,,We hadden waakzamer moeten zijn.''

Rodenburg, die twintig jaar in het vak zit, krijgt naast een persoonlijke coach binnenkort ook een manager naast zich die beschikt over grote managementervaring. Volgende week brengt de noordelijke inspectie voor de gezondheidszorg een tweede rapport uit over de algemene situatie bij Opmaat. Moorlag pleit daarentegen voor een breed opgezet onderzoek, waarbij ook het functioneren van het management, het personeelsbeleid en de financiële positie onder de loep moeten worden genomen.

    • Karin de Mik