Een raadselachtig visioen

Hagel en vuur, met bloed vermengd, word over de aarde geworpen. Een berg van vuur stort in het water, alle schepselen van de zee komen om. Een grote ster valt uit de hemel en verdroogt de rivieren. Zon, maan en sterren worden verduisterd. Een sprinkhanenplaag verwoest het land. En dan komen de vier ruiters van de Apocalyps, in vuurrode, grijsblauwe en zwavelgele harnassen. En de koppen van hun paarden waren als leeuwenkoppen, en uit hun bek kwamen vuur en rook en zwavel.

Het visioen Johannes in het bijbelboek Openbaringen lijkt afschrikwekkend. En bij de eerste millenniumwisseling schijnt de angst voor het einde der tijden inderdaad groot geweest te zijn. Middeleeuwse kroniekschrijvers berichten over grote opluchting bij de mensen toen ze op 1 januari 1000 merkten dat het laatste oordeel bleek te zijn uitgesteld. In de duizend jaar die volgden is de angst voor het einde der tijden langzaam weggeëbd. ,,De beleving van de aanstaande millenniumwisseling is zeer divers'', meldt het blad De eerste dag van de Raad van Kerken. Mevrouw Jo van der Pot (82) uit Hengelo maakt zich in ieder geval niet druk over het jaar 2000. ,,Het heeft alleen te maken met de stroom die straks uitvalt.''

Toch houdt Van der Pot, en met haar vele duizenden andere christenen, zich al maanden bezig met de Apocalyps. Dat komt omdat de Raad van Kerken de Openbaringen op het oecumenisch leesrooster heeft gezet. De gelovigen zijn niet onverdeeld enthousiast, vertelt Greteke de Vries, pastor van de remonstrantse kerk in Hengelo. ,,Sommigen blijven weg uit de kerk. Anderen raken gefascineerd. In de bijbelkring worden mensen soms boos. In Openbaringen 12 wordt een pasgeboren kind gered van een draak. Maar de moeder krijgt haar kind niet te zien en wordt weggevoerd naar de woestijn. Vooral vrouwen grijpt dat enorm naar de keel.''

Donderdag 18 november. Een druilerige avond in Hengelo. De gelovigen druppelen de kerk binnen. De gemiddelde leeftijd van de remonstrantse gemeente is 69, vertelt pastor De Vries. ,,We hebben maar 25 mensen die na 1950 zijn geboren.'' Aan het publiek dat komt luisteren naar de lezing van kunsthistoricus Eddy van den Brink is dat goed te merken. Grijze kortgeknipte dameskapsels overheersen. ,,Was jij bij die cursus over de Openbaringen?'' Een bejaarde dame op de eerste rij knikt. ,,Toen kreeg ik eindelijk een beetje duidelijkheid'', fluistert ze.

Van den Brink heeft de kerk laten verduisteren voor de serie dia's die hij wil laten zien. Voor de eerste christenen was het laatste oordeel helemaal niet iets om bang voor te zijn, vertelt hij. ,,Deze kleitablet uit 300 na Christus is de oudste afbeelding van de Apocalyps die we kennen. Niks hel, niks plagen, niks eeuwigdurende kwelling. De mensen hebben de armen opgeheven. Halleluja, roepen ze. Eindelijk komt er een einde aan de moeilijke tijden. Eindelijk komt de Heer.'' Maar in de volgende eeuwen wordt het oordeel steeds afschrikwekkender. Op een Byzantijnse boekillustratie van rond 1000 zijn de verschrikkingen van de hel al tot in details uitgewerkt. ,,Iedere theoloog verzon er een hoofdstuk bij'', zegt Van den Brink. ,,Zo rond 1000 hebben ze het verhaal compleet.''

Hoogtepunt of dieptepunt is een afbeelding van het voorportaal van de kathedraal van Chartres, midden twaalfde eeuw. Op dit ,,uithangbord'' waarschuwt de kerk de mensen dat ze hun zonden moeten laten varen, zegt Van den Brink. ,,De kerk heeft zich dan los weten te maken van koningen en keizer. En wordt onverdraagzaam, ook tegen andersgelovigen. Het antisemitisme dateert van die tijd. Denk aan de kruistochten, ook in Europa tegen de Katharen. Die kun je vergelijken met de etnische zuiveringen van de Serviërs.''

Pastor De Vries maakt met de kerk de balans op. ,,Hebben we een oordeel nodig?'' Nee, vindt de meerderheid. ,,Maar sommige mensen mogen we toch wel de hel in wensen?'' Dat is menselijk, reageert een wijze mevrouw. ,,Wij veroordelen elkaar, iedere dag.''

    • Steven Derix