Tsjetsjenië overschaduwt OVSE-top van verzoening (2)

Er woedt geen ,,oorlog'' in Tsjetsjenië (Vladimir Poetin, premier). Er voltrekt zich geen ,,humanitaire catastrofe'' (Igor Ivanov, minister van Buitenlandse Zaken). Het Westen stookt de brandjes op de Kaukasus op om Rusland te verzwakken (Igor Sergejev, minister van Defensie. Iedere Rus die het anders ziet is een ,,verrader'' (Anatoly Tsjoebais, ex-minister van Privatisering).

Dit salvo stellingen vuurt Rusland af op Istanbul, waar 54 landen vandaag en morgen de veiligheid in Europa bespreken. Het Kremlin heeft zijn zwaarste kanon naar buiten gereden, Boris Jeltsin in eigen persoon, om het Russische gelijk nog een keer uit te leggen.

En als de Westerse partnjori het dan nog in hun hoofd halen Rusland de les te lezen over ,,het lukraak bombarderen van burgerdoelen'' en de toepassing van ,,een overdosis geweld'', ook goed. Moskou heeft besloten zich daar onder geen beding iets van aan te trekken.

Tien jaar na de val van de Berlijnse Muur, zo voorspelt de liberale Novije Izvestija, kon `Istanbul' wel eens het keerpunt in de Oost-Westverhouding markeren. Niemand verwachtte dat de onberekenbare Jeltsin met zijn schoen op tafel zou gaan hameren, zoals destijds Nikita Chroesjtsjov, maar zijn ontmoeting met Clinton zal evenmin overlopen van `Mijn vriend Bill'-zus en `Partnership'-zo.

Hoe openlijk en frontaal de botsing over Tsjetsjenië uiteindelijk zal uitpakken, heel Rusland walgt van de ,,Westerse hypocrisie''. De gematigde Novije Izvestija bracht het bloedbad van april in herinnering, toen de NAVO per abuis een vluchtelingenkonvooi in Kosovo had geraakt. Onder de kleurenfoto op de voorpagina stond: ,,Dit is de gebruikelijke dubbele standaard van het Westen.''

Generaals, politici en het publiek reageren giftig op `het gehuil' om de Tsjetsjeense vluchtelingen. Ze kunnen het woord `mensenrechten' niet meer horen. Als het Westen nou eens geen zand in de Russische oorlogsmachine probeert te strooien, ,,dan kunnen die vluchtelingen met kerst alweer naar huis'', zo belooft minister Ivanov van Buitenlandse Zaken.

In de Financial Times vraagt hij zich af of de ,,anti-Russische hetze misschien ontworpen is om Rusland uit de Kaukasus te verdrijven''. Het Westen zou een geheime agenda hanteren, volgens welke het Russische leger in Tsjetsjenië andermaal het onderspit moet delven. Zodoende verliest Rusland zijn greep op de Kaspische oliestromen omdat de noordelijke Kaukasus dan te instabiel blijft voor het transport via pijpleidingen. Het is geen toeval, zo merken de commentatoren op, dat uitgerekend in Istanbul een pijpleidingenverdrag wordt beklonken tussen Azerbajdzjan, Georgië en Turkije – waarbij Rusland achter het net vist.

Maar pas op, zo waarschuwt luchtmachtgeneraal Anatoly Kornoekov: ,,Rusland is geen Irak of Joegoslavië. Wij dulden geen enkele bemoeienis. En laat het Westen niet denken dat wij totaal impotent zijn!''

Het leger, euforisch door de geboekte successen in Tsjetsjenië, voert de Koude Oorlog-retoriek ten top. Volgens stafchef Kvasjnin moet Rusland de oostwaartse uitbreiding van de NAVO voortaan beschouwen ,,als een bedreiging van de nationale veiligheid''. Het in 1997 ondertekende verdrag tussen Rusland en de NAVO is sinds de Kosovo-crisis dode letter, en de staatsomroep ORT hamert onvermoeibaar op de Rusland-vijandige doortraptheid van dat bondgenootschap.

Kremlin-watchers vrezen dat de Westerse kritiek op de strafexpeditie van de Russen in Tsjetsjenië het isolement van Rusland alleen maar zal vergroten. Het tot voor kort pro-Westerse dagblad Kommersant citeert Russische diplomaten die er bij hun Westerse collega's op aandringen niet door te draven. ,,Te sterke druk op Moskou creëert een anti-Westerse stemming en verbittering bij de militairen, wier handen nu al jeuken om op de rode knop te drukken.''

De ironie wil dat de OVSE, waakhond van de democratie en het respect voor de rechten van de mens, misschien wel een averechts effect sorteert door Rusland op de vingers te tikken. Hoe luider de kritiek, hoe dover de Russen. De Komsomolskaja Pravda constateert dan ook: de Koude Oorlog is op de Kaukasus hervat.

    • Frank Westerman