Premier van de wereld

Wim Kok is uitgeroepen tot premier van het droomkabinet van de wereld. Hij onderscheidt zich volgens het oordeel van internationale deskundigen door `eerlijk, effectief leiderschap in de gewoonlijk troebele wereld van de politiek'.

De uitverkiezing staat in World Link, het tijdschrift van het World Economic Forum. Dat is een club die er ieder jaar in slaagt om de politieke, bestuurlijke en zakelijke elite van de wereld zo gek te krijgen veel geld te betalen om zich een lang weekeinde in het Zwitserse skidorp Davos te midden van de groten der aarde te laven aan seminars over de meest uiteenlopende onderwerpen. `Davos' is uitgegroeid tot een jaarlijkse informele ontmoetingsplaats van ondernemers en politici, waar zaken gedaan worden, meningen gevormd en contacten gelegd. Kok is er verschillende keren geweest.

Volgens World Link – oplage 26.000, verspreiding onder de leden van het World Economic Forum – is Kok tamelijk onbekend, want `de Nederlandse premier houdt, in tegenstelling tot sommige van zijn Europese collega's, vast aan een laag profiel maar hij is tegelijkertijd zeer succesvol'. In het begeleidende artikel wordt Kok geprezen als de leider van een afgeslankte, efficiënte economie zonder het sociale marktgevoel uit het oog te hebben verloren. Kok wordt omschreven als een sociaal-democraat die zijn beloften nakomt.

Deze lof heeft Kok te danken aan zijn partijgenoot Victor Halberstadt, een van de intrigerendste wheeler dealers achter de schermen van het Nederlandse poldermodel. Halberstadt, hoogleraar openbare financiën in Leiden, kroonlid van de Sociaal-Economische Raad, commissaris bij bedrijven en spin in een web van internationale contacten, heeft Kok bij World Link voorgedragen. De premier zelf reageerde vorige week tamelijk lacherig toen hij er van hoorde.

Wie zitten nog meer in de droomploeg voor de wereldregering? Dat is interessant. José Angel Gurría, de Mexicaanse minister van Financiën en oude rot als Mexico's financiële crisisbestrijder. Joschka Fischer, de Groene Duitse minister van Buitenlandse Zaken die de eerste Duitse militaire expeditie na de Tweede Wereldoorlog doorzette. Simon Upton, de premier van Nieuw Zeeland die geprezen wordt voor zijn milieu-beleid. En Tidjane Thiam, minister van Ontwikkeling van Ivoorkust.

De internationale aandacht voor Kok – en daarvan afgeleid voor Nederland – duurt al enige jaren. De paarse coalitie van liberalen en sociaal-democraten past in de tijdgeest: het is een van de eerste uitingen van de ontideologisering van de traditionele politieke tegenstellingen. Kok geeft op een fatsoenlijke manier leiding, is schandaalvrij en loyaal aan de bondgenoten – dat spreekt aan tussen de egotrippers Blair, Schröder, Chirac of Clinton.

Maar terwijl de buitenlandse bewondering groeit, hapert de binnenlandse waardering voor het werk van Kok-II. Zolang de beurskoersen en huizenprijzen stijgen, en daarmee de consumptieve bestedingen, blijven de kiezers tevreden. Ondertussen verzandt het politieke debat in incidenten en lijkt Kok niet bij machte om grote lijnen uit te zetten.

Neem de afgelopen weken. Vrijwel dagelijks ging een nieuwe golf van verontwaardiging, dadendrang of luchtfietserij door de politiek en media. Voetbalvandalen in de cel. TBS'ers levenslang. Pedofielen aan de schandpaal. DNA-testen van seksuele fantasten. Honderd kilometer in de nacht. Het horkgedrag van Peper. Stunten met 43 miljoen voor de thuiszorg. Politieke opstand tegen aardgasboringen in de Waddenzee.

Bij dit laatste onderwerp bleek het kabinet (Kok voorop) de tijdgeest verkeerd te hebben ingeschat. De nagenoeg Kamerbrede afwijzing van iedere vorm van gasboringen in de Waddenzee heeft zich losgezongen van de argumenten. Het ging niet om de vraag of een onderzoek meer of minder uitsluitsel zou kunnen geven over bodemdaling of `onherstelbare schade aan het milieu' (daarbij vraag ik me af: wat is `herstelbare schade aan het milieu' – en zou het de bedoeling zijn die schade werkelijk te herstellen?). Nee, dit was de eerste keer dat alle partijen, met uitzondering van de VVD, kozen voor het milieu – kan niet schelen wat dat betekent voor de economie of de kosten. Achter de dijken begint Arcadië. Het dossier-Waddengas is een waterscheiding, of treffender gezegd, een wantij.

Waar komt die hang naar kortademigheid in de politiek vandaan? Opwinding om niets zou een signaal van politieke tevredenheid zijn: als iedereen tevreden is met de grote lijn, krijgen de hypes vanzelf alle aandacht. Maar zo eenvoudig ligt het niet. De oorzaak ligt voor een deel in politieke scoringsdrift, in de emotionalisering van het nieuws en voor een deel in de elektronische media. Zeven landelijke en talloze regionale televisiekanalen zijn voor hun actualiteitenrubrieken op zoek naar aangrijpende onderwerpen die in beeldtaal zijn uit te leggen. Dan komen ze vanzelf uit bij het kleine en grote leed van zorg, zieligheid, ziekte, relaties, sterren, dieren en privé-problemen.

De ultieme politieke show in Nederland is dan ook het Big Brother-programma. Dit is de Nederlandse microkosmos van 1999, het einde van het millennium waarin geen maatschappelijke, maar uitsluitend persoonlijke kwesties om aandacht vragen. Nederland is in snel tempo doortrokken aan het raken van deze banalisering van het alledaagse. De beste premier van de wereld is de jeugdherbergvader van het Big Brother-huis.

rjanssen@nrc.nl

    • Roel Janssen