Mini-luxe-tendens

`Iets nieuws mannen, voor uw vrouw!' luidde in 1954 rond Sinterklaas de slogan voor een elektrische koffiemolen. Vijf jaar later, zo vermeldt het boek Koffie in Nederland, haalde de elektrische koffiemolen het geschenkenboekje van Douwe Egberts, dat tot dan toe hardnekkig had vastgehouden aan de handmatig bediende wandkoffiemolen.

Van daar was het nog maar een kleine stap naar de eerste vacuümverpakte voorgemalen koffie van Van Nelle. (`Knip zegt de schaar. Ffft zegt de lucht.')

Nederlanders zijn op Scandinaviërs na de fanatiekste koffiedrinkers ter wereld. Volgens het informatiebureau van koffiebranders en theepakkers drinkt 91 procent van de Nederlanders boven de 15 jaar koffie, per persoon ongeveer 160 liter oftewel 1.300 kopjes per jaar; 37 procent gebruikt suiker en melk, 24 procent alleen melk, 11 procent alleen suiker of zoetjes en 28 procent drinkt de koffie zwart.

Nog altijd wordt de meeste koffie binnenshuis gedronken, waar hij thuishoort in de visitecultuur van broze lepeltjes en porseleinen kopjes met bloemmotief. Ten contrast dronken boeren hun koffie vroeger aan de keukentafel uit mokken.

In de Tweede Wereldoorlog zette Nederland massaal de `eikeltjeskoffie' van Douwe Egberts en na de oorlog was de smaakverbeteraar van Buisman een begrip, waarmee met minder (dure) koffiebonen toch lekkere koffie te maken was.

In de tv-reclames vanaf 1967 bleef koffie lang het gezellige middelpunt van het gezin. `En dan is er koffie!'

Buitenshuis werd koffie oorspronkelijk vooral gedronken in grand cafés en koffiehuizen, deels opgericht door de `Volksbond' als actie tegen alcoholisme onder arbeiders. Eind jaren veertig waaiden uit Parijs de bruine kroegen over en halverwege de jaren vijftig uit Italië de `espressobars'. Het grand café stierf uit in de jaren zestig (te elitair), maar is wederopgestaan. Vrij recent is de opkomst van de buurtkoffiehuizen voor Turkse en Marokkaanse mannen.

In de Nederlandse fabrieken, bedrijven en instellingen staan zo'n 150.000 koffieautomaten die per jaar ongeveer 1,5 miljard bekertjes koffie uitspugen, zo schat de Vereniging inzake Distributie en Diensten door Automaten en Apparaten. Plotseling coffeïnegebrek in het weekend heeft volgens medici bij werknemers soms zware migraine-aanvallen tot gevolg. De koffieautomaat heeft de koffiejuffrouw, ook wel `koffiefee' genoemd, geleidelijk aan verdreven.

Het `gewone Hollandse kopje koffie' heeft concurrentie gekregen van onder meer espresso, cappuccino en koffie verkeerd. Coffee Company in Amsterdam schenkt zelfs achttien verschillende koffiedranken, desgewenst geserveerd in grote kartonnen bekers met deksel. Zo kan de koffie worden gedronken tijdens het lopen of op het werk. Volgens Rick Bekkema van Coffee Company (,,Ethiopiëkoffie is iets heel anders dan Guatemalakoffie'') past zijn bedrijf perfect in de ,,mini-luxe-tendens'' van de jaren negentig, die eerder al resulteerde in een veel groter aanbod aan brood-, thee- en biersoorten. ,,Aan de ene kant zijn we spiritueler en denken we niet meer alleen aan die grotere auto. Aan de andere kant zijn we niet vies van verwennerij. Daar past in: Even naar de winkel voor een op het lijf geschreven dubbele-ristretto-hazelnoot-koffie-verkeerd om mee te nemen.''

    • Joke Mat