Schaaksters tussen glitter en glamour

Deze week valt de beslissing in het Nederlands kampioenschap schaken voor vrouwen. Zelden zal een schaaktoernooi met zo veel glitter en glamour zijn omgeven.

Druk is het niet in de Punto Banco Lounge in het casino in Rotterdam, waar de zes beste speelsters van Nederland deze week strijden om de nationale schaaktitel.In de speelzaal geen gekletter van fiches of aaah's en oooh's van enthousiaste gok–lustigen. Alleen een stuk of tien keurig gepoetste schaakborden. Maar de meeste bezoekers van het speelhuis houden het liever bij roulettetafels en fruitautomaten.

Toch had de Nederlandse Schaakbond (KNSB) zich geen betere locatie dan het pand van de nieuwe hoofdsponsor kunnen wensen. De bond wil het zo lang ondergewaardeerde vrouwenschaken op korte termijn naar de top loodsen en daar hoort een locatie met allure bij. Dus wil de KNSB de toernooien niet langer laten spelen in een sporthal in Rheden, maar in een speelhuis in het centrum van Rotterdam met veel goud, marmer en hoogpolig tapijt. Want wie de top wil bereiken moet een gokje wagen.

De in Hongarije geboren Nederlandse topschaakster Erika Sziva zette de eerste belangrijke stap op weg naar erkenning. De titelverdedigster stuurde een brief naar de KNSB met daarin een smeekbede het vrouwenschaken eens onder de loep te nemen. Hadden de vier beste Nederlandse schaaksters vorig jaar geen geweldige prestatie geleverd door vierde te worden op de Olympiade in Elista? De roep om aandacht van de viervoudig kampioene heeft geholpen. De bond heeft promotie van het nationale vrouwenschaken inmiddels tot speerpunt verheven. Er is een vrouwenkernploeg opgericht die met steun van NOC*NSF extra trainingen krijgt aangeboden. Zo'n acht keer per jaar komen 's lands beste schaaksters op Papendal bij elkaar waar zij les krijgen van internationale grootmeesters.

Ook de lang verwaarloosde jeugd wordt niet meer ongemoeid gelaten. Jonge talenten worden intensief begeleid op hun weg naar de top. Geen overbodige luxe, getuige de vele van oorsprong buitenlandse deelnemers aan het Nederlands kampioenschap. Naast Erika Sziva doen Tea Lanchava uit Georgië, de Chinese favoriete Zhaoqin Peng en de van oorsprong Poolse Iwona Bos-Swiecik mee aan de dubbelrondige zeskamp. Het deelnemersveld wordt gecompleteerd door de Nederlandse Mariska de Mie en Linda Jap Tjoen San uit, al doet haar naam misschien anders vermoeden, Leiderdorp.

,,Het valt niet mee jonge meisjes aan het schaken te houden'', verklaart toernooidirecteur Cora van der Zanden de geringe doorstroom van Nederlandse vrouwelijke schaakbeloften. ,,Talenten genoeg in Nederland, maar de meeste meisjes haken af rond de puberteit.'' Het vooruitzicht op een grillige loopbaan als professioneel schaakster spreekt niet tot de verbeelding. ,,Het is een keihard bestaan'', weet Van der Zanden. ,,De prijzenpot is voor vrouwen aanzienlijk minder gevuld dan voor mannen, dus is het moeilijk rondkomen. Veel talentjes geven daarom de voorkeur aan een opleiding en andere interessen.''

Begrijpelijk, vindt internationaal schaakmeester Zhaoqin Peng. De kleine Chinese, op papier de favoriete voor de Nederlandse titel maar inmiddels afgezakt naar een kansloze derde plaats, kan ondanks haar topprestaties in voorgaande jaren nauwelijks rondkomen. ,,Ik teer nu op het geld dat ik vorig jaar bijeen heb geschaakt. Ik heb veel toernooien gespeeld, ook bij clubs in Duitsland. Aangezien mijn prestaties zijn teruggelopen krijg ik volgend jaar minder geld. Dan moet ik me nog maar zien te redden.''

Peng, die eerder dit jaar de plaats van Jan Timman innam op het NK schaken voor mannen, waardeert de inzet van de KNSB. Maar ze verwacht niet dat de ambitieuze plannen van de schaakbond daadwerkelijk iets zullen uithalen. ,,De schaakcultuur in Nederland is nu eenmaal op mannen gericht. In China trainden de topspeelsters elke dag samen. We kregen een bescheiden loon en eten. Hier traint iedereen individueel, we komen slechts een paar keer per jaar samen. Dat is te weinig. Over tien jaar is het vrouwenschaken in Nederland nog niet geprofessionaliseerd.''

De zwangere Peng (,,Door mijn zwangerschap kan ik niet slapen, anders had ik dit toernooi zeker gewonnen.'') moest gisteren in de achtste ronde van het NK de winst laten aan De Mie en verspeelde daarmee haar laatste kans op de titel, beloond met 2.500 gulden en een kristallen schaakbord. Ze bleef op vier punten staan, 2,5 minder dan de eveneens zwangere Erika Sziva.

De geboren Hongaarse kan prolongatie van de nationale titel schaken voor vrouwen bijna niet meer ontgaan. Ze speelde met wit remise tegen haar belangrijkste concurrente Tea Lanchava. Het verschil, met nog twee ronden te spelen, bleef daardoor anderhalf punt.

    • Annemarie van der Tuijn