Tweedeling dreigt op arbeidsmarkt

Het tekort aan hoger geschoolden blijft de komende jaren stijgen, ook als de werkgelegenheid minder gaat groeien. Tegelijk krijgen lager opgeleiden het nog moeilijker. Een tweedeling op de arbeidsmarkt dreigt.

Zelfs nu afnemende groei van de werkgelegenheid wordt verwacht, zal het tekort aan hoger opgeleiden blijven stijgen. Tegelijk zullen de perspectieven voor lager geschoolden sterk verslechteren. Daarmee onstaat een verscherpte tweedeling in de arbeidsmarktperpectieven van schoolverlaters. De scheidslijn daarbij loopt binnen het middelbaar beroepsonderwijs (MBO).

Dat meldt het vanmiddag verschenen rapport `De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2004' van het gezaghebbende Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit van Maastricht.

Het tekort aan hoger opgeleiden wordt vooral veroorzaakt doordat werkgevers in veel branches hun opleidingseisen hebben verhoogd. Weliswaar stijgt het aanbod van hoger opgeleiden licht, maar lang niet genoeg om de groeiende vraag bij te houden. Volgens de ROA-onderzoekers zal de toenemende schaarste op de arbeidsmarkt voor hoger opgeleiden zich verspreiden over alle opleidingstypen.

De grootste knelpunten in de personeelsvoorziening tot 2004 zullen zich waarschijnlijk voordoen in de sectoren handel, zakelijke dienstverlening, bankwezen, onderwijs, gezondsheidszorg en bij de overheid. Daarbij gaat het met name om de werving van hoger opgeleiden, al worden ook krapte verwacht in sommige MBO-richtingen, zoals economie.

Dat werkgevers steeds hogere eisen aan het opleidingsniveau stellen heeft volgens het ROA diverse oorzaken. De snelle technologische ontwikkelingen maken veel functies complexer en leiden ook tot organisatorische veranderingen, zoals het schrappen van managementlagen en decentralisering. Dat stelt hogere eisen aan de individuele kwaliteiten van personeel.

Verder maakt massaproductie vaker plaats voor maatwerk voor de individuele consument die groeiend belang hecht aan kwaliteit. Dat komt ook tot uiting in sterk groeiende aandacht voor op proceskwaliteit gerichte zorg (ISO-normering) en voor productgerichte kwaliteitsverbetering zoals Total Quality Management. Ook daardoor groeit de noodzaak van goed geschoold personeel, zowel in het eigen bedrijf als bij toeleveranciers.

De vergrijzing van de beroepsbevolking vergroot volgens de Maastrichtse rapporteurs de komende jaren de problemen op de arbeidsmarkt. Het aantal 50-plussers groeit en daarmee de jaarlijkse uitstroom van de arbeidsmarkt. Het afremmen van die uitstroom en daarmee het verhogen van de arbeidsparticipatie van ouderen is een van de effectiefste mogelijkheden om het arbeidsaanbod te vergroten in sectoren die kampen met tekorten.

Daarnaast blijft onder jongeren en vooral vrouwen nog altijd veel arbeidskracht onbenut. Volgens het ROA hebben bijna vier miljoen mensen in Nederland een opleidingsachtergrond met een goed tot zeer goed perspectief. Niet minder dan 900.000 van hen (23 procent) is echter niet-participerend of werkloos. Onder hen bevinden zich ruim 80.000 jongeren en maar liefst 650.000 vrouwen. Op papier zijn er dus nog behoorlijke mogelijkheden om via verhoging van de participatiegraad knelpunten op de arbeidsmarkt te verminderen. Ter verbetering van de arbeidsmarktpositie van vrouwen is niet alleen meer (bij)scholing nodig, maar ook extra aandacht voor kinderopvang en aantrekkelijke werktijden.

    • Ferry Versteeg