Overschrijdingen zeldzaam bij Nederlandse musea

Het Stedelijk Museum in Amsterdam had vorig jaar een tekort van 1,2 miljoen gulden. Directeur Fuchs is jaloers op zelfstandige musea die kunnen werken met meerjarenbegrotingen.

Het Stedelijk Museum in Amsterdam krijgt geen extra geld van de gemeente om zijn budgetoverschrijding van minimaal 1,2 miljoen over het boekjaar 1998 te compenseren. Dit zegt een woordvoerster van de gemeente. Het museum heeft de gemeente moeten beloven het tekort in drie jaar af te betalen.

De Amsterdamse gemeenteraad is al langer op de hoogte van het tekort en heeft genoegen genomen met de uitleg van het museum. Volgens wethouder kunstzaken, Saskia Bruines, is het voor het eerst sinds het aantreden van Fuchs in 1993 dat het exploitatie-budget is overschreden.

Gisteren werd via een interne brochure van het Stedelijk Museum gemeld dat de overschrijding van vorig jaar is veroorzaakt door onder meer te hoge tentoonstellingskosten en te dure catalogi en opslag van verpakkingsmateriaal. De redactie van het blad zou zich door gebrek aan informatie binnen het museum daarbij hebben moeten baseren op zowel feiten als geruchten.

De jaarrekening 1998 maakt duidelijk dat er behalve aan tentoonstellingen ook aan salarissen, communicatie, reclame en studiekosten teveel is uitgegeven. ,,De hoofdoorzaken van de gehele overschrijding liggen in de interne organisatie (...) Over de gehele linie is te soepel omgegaan met dreigende overschrijdingen, er is niet hard genoeg ingegrepen op punten waar het mis dreigde te gaan'', aldus de jaarrekening. Het Stedelijk Museum gaf vorig jaar 27 miljoen gulden uit. Daarnaast werd nog 2,2 miljoen gulden besteed aan kunstaankopen.

Rudi Fuchs, sinds 1993 directeur van het Stedelijk Museum, wijt het tekort aan de starre begrotingsdiscipline die een gemeentelijke instelling als het Stedelijk krijgt opgelegd. ,,Met een begroting, zonder marge en reserve, over slechts één jaar kan je als museum niet flexibel zijn.'' Vanmorgen waren het hoofd algemene zaken van het Stedelijk Museum, Hugo Bongers, die toezicht moet houden op de financiën, en de voorzitter van de ondernemingsraad wegens intern beraad onbereikbaar voor een verdere toelichting op het ontstaan van de overschrijding. Hugo Bongers werkt al één tot twee dagen per week bij zijn toekomstige werkgever (per 1 februari 2000), Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.

Fuchs, die als directeur in het Van Abbe Museum in Eindhoven en in het Haags Gemeentemuseum tekorten achterliet, benijdt de verzelfstandigde rijksmusea die niet met handen en voeten gebonden zijn aan de jaarlijks terugkerende begrotingsperikelen van de gemeenten en die sinds hun recente verzelfstandiging in de rust van de meerjarentermijn hun financiële huishoudboekje op orde kunnen krijgen. Het Rijksmuseum beaamt dat er sinds de verzelfstandiging geen sprake meer is van tekorten. ,,We kunnen veel bedrijfsmatiger opereren dan voorheen'', aldus zakelijk directeur Dieric Elders.

Alle rijksmusea zijn de afgelopen jaren verzelfstandigd. Een aantal gemeentelijke musea volgt dit voorbeeld. Uit een rondgang blijkt dat het merendeel van de nog niet verzelfstandigde gemeentelijke musea geen last heeft van overschrijdingen, met uitzondering van onder meer het Groninger Museum dat volgens berichten deze zomer door tegenvallende bezoekersaantallen acht ton tekort op zijn begroting.

Het Amsterdams Historisch Museum (AHM) bijvoorbeeld, net als het Stedelijk geen rijks-, maar een gemeentelijke instelling, heeft volgens eigen zeggen nooit te kampen met onvoorziene tekorten. ,,We voeren al jaren een meer dan voortreffelijk financieel beleid'', zegt Pauline Kruseman, sinds acht jaar directrice van het AHM. ,,Ik begroot altijd heel voorzichtig.'' Eén keer kampte het Historisch wèl met een fors tekort. Overmacht, toen bij een verbouwing asbest kwam bloot te liggen dat moest worden weggeruimd. ,,En daar heeft de gemeente toen razendsnel op gereageerd.''

Het Van Abbe Museum in Eindhoven, waar Fuchs in de jaren tachtig de scepter zwaaide en kampte met budgetoverschrijdingen, heeft op het ogenblik evenmin financiële problemen. ,,Je moet gewoon goed goed omgaan met je geld'', constateert directeur Frank Lubbers. ,,Je weet van te voren hoeveel je hebt en je past je activiteiten daaraan aan. Als kosten tegen blijken te vallen, schrap je activiteit, maak je geld vrij.'' Er is het Van Abbe Museum veel aan gelegen ,,om keurig binnen de marges te opereren'', legt Lubbers uit. ,,Je moet rekening houden met de drie O's: onvoorzien, onvermijdbaar, onuitstelbaar. Als een van de drie O'S ontbreekt is het je eigen schuld, moet je het zelf inhalen.''

Ook in het Haags Gemeentemuseum zijn sinds het vertrek van Fuchs in 1993 geen tekorten meer voorgekomen. En dat komt ,,door zorgvuldig naar de centjes te kijken'', aldus Hans Locher, directeur van het museum.

    • Geert van Asbeck
    • Marianne Vermeijden