Oudste alfabet gevonden

Het eerste alfabet is driehonderd jaar ouder dan werd gedacht. Buitenlandse huursoldaten hebben de ingewikkelde Egyptische hiërogliefen versimpeld.

Bij onderzoek naar oude handelsroutes in Egypte is de Amerikaanse egyptoloog John Darnell gestuit op kalksteen met inscripties die deel zouden uitmaken van het oudste alfabet dat ooit is gevonden. De inscripties dateren van 1800 tot 1900 voor Christus. Dat is 300 jaar ouder dan de sporen van een rudimentair alfabet die eerder in Israel en Syrië werden aangetroffen en die tot tot dusverre als oudste voorbeelden van een klankschrift werden beschouwd.

Darnell die aan de gezaghebbende Amerikaanse Yale universiteit is verbonden, presenteert zijn bevindingen volgende week maandag tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Society of Biblical Literature in Boston. Meerdere deskundigen hebben inmiddels het belang van zijn vondst bevestigd. De inscripties halen de bestaande opvattingen over het ontstaan van het alfabet onderuit.

De egyptoloog en zijn vrouw, die egyptologie studeert, ontdekten de lettertekens al zes jaar geleden op een muur in de Wadi-el-Hol, letterlijk `de geul van verschrikking', ten noordwesten van de Egyptische stad Luxor. Maar ze durfden aan hun vondst geen conclusies te verbinden. Deze zomer keerden ze terug in gezelschap van een aantal schriftdeskundigen. Die specialisten stelden vast dat er inderdaad sprake is van alfabetische tekens. Een aantal inscripties lijkt sterk op de Semitische lettertekens van het alfabet dat tot dusverre als oudste werd beschouwd..

De mededelingen die op de kalksteen werden gevonden, zijn geschreven in Semitisch dat met Egyptisch is doorspekt. Darrell trekt die conclusie hoewel schriftdeskundigen er nog niet in zijn geslaagd om de boodschappen te ontcijferen. Onderzoekers hebben wel het idee dat hun dat op korte termijn lukt. Een aantal letters in het alfabet hebben ze al weten te identificeren. Zoals de letter M die sterk lijkt op het Egyptisch hiëroglief voor water. Een ander hiëroglief, de ossekop, zou in het alfabet als basis voor de A hebben gediend. Een derde hiëroglief, een huis, zou als voorbeeld voor de B zijn gebruikt.

Het ontdekte alfabet zou de ontbrekende schakel zijn tussen de Egyptische hiërogliefen en het schrift dat in Israel en Syrië werd gevonden. Phoeniciërs hebben het Semitisch alfabet verder ontwikkeld. Tussen de twaalfde en negende eeuw voor Christus heeft dat als grondslag voor het Griekse schrift gediend. Het woord `alfabet' is ontleend aan de eerste twee letters van het Griekse alfabet: alpha en bèta. Het Griekse schrift vormt de basis van het alfabet dat tegenwoordig in het westen wordt gebruikt. Ook het Russisch alfabet is op het Griekse schrift gebaseerd.

Darnell vermoedt dat de inscripties die hij in Egypte heeft gevonden door Semitische huursoldaten ontwikkeld zijn. Voor deze ongeschoolde gastarbeiders was het leren van het Egyptisch beeldschrift met zijn honderden pictogrammen veel te ingewikkeld en te tijdrovend. Daarom zouden ze de Egyptisch hiërogliefen hebben vereenvoudigd en teruggebracht tot een dertigtal tekens die elk correspondeerden met een bepaalde klank. Met die ingreep brachten ze het schrift binnen het bereik van grotere groepen mensen. Tot op dat moment was het schrift uitsluitend het domein van speciale schrijvers en geleerden geweest.

Wetenschappers wisten wel dat het Semitisch alfabet op de Egyptische hiërogliefen was geënt. Maar ze gingen ervan uit dat die ontwikkeling zich buiten Egypte had voltrokken.