Neurotische uitvoering Rhim door Jean Paul

Wolfgang Rihm (1952), de centrale componist maandagavond in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw bij het Duitse Trio Jean Paul, heeft een bijzondere kijk op het verleden. Over Mozart merkte hij eens op: ,,Een sinistere expressionist van volksverachtelijke muziek. De gekste van allemaal.'' Het is woord voor woord van toepassing op Rihm zelf.

Het sinistere blijkt uit zijn voorkeur voor lage instrumenten zoals in een strijktrio voor altviool, cello en contrabas of uit blazers zoals basklarinet en contrafagot in de lange serie Chiffres, met een eerste aanzet in 1982. Uit dezelfde tijd stammen drie pianotrio's onder de titel Fremde Szene.

Fremde Szene II `Charakterstück' uit 1983 verwijst niet naar de gekke Mozart maar naar de evident nog gekkere Schumann. Niet onlogisch op het repertoire van het nog jonge Trio Jean Paul dat zijn naam ontleend aan het pseudoniem van Johann Paul Friedrich Richter (1763-1825). Hij was voor Schumann een afgod: ,,Wie Shakespeare en Jean Paul begrijpt zal anders componeren dan degene die zijn wijsheid braafjes uit een muziektraktaat haalt.''

Rihms hoogstpersoonlijke Schumann-portret bevat geen enkel letterlijk Schumann-citaat maar is toch geheel doordrenkt van Schumanns toon, rusteloos zonder doel, in een dronken verlorenheid, waarbij de strijkers steeds weer worden opgejaagd door de luid klepperende hoge akkoorden van de piano.

In het centrum is er even stilstand in de vale, kale strijkers als Jean Pauls dunkle Geistertöne, waar de piano verdwaasd omheen blijft cirkelen. Zo'n scène kan Kagel toch spannender neerzetten maar als de repeterende pianoakkoorden voor de zoveelste maal het heft in handen nemen is Rihm weer op zijn best.

De scherp intonerende strijkers Ulf Schneider en Martin Löhr, in grote eensgezindheid spelend met de robuuste pianist Eckart Heiligers, stonden geen enkele inzinking toe. Dit was hoogstaand neurotisch musiceren, sinister in een compromisloze intensiteit.

Concert: Trio Jean Paul, werken van Rihm e.a. Gehoord: 15/11 Concertgebouw Amsterdam, herh. 17/11 zelfde plaats. Uitzending Radio 4: VPRO 17/11 21.30u.

    • Ernst Vermeulen