Hogerhuisadel exit

e Britse premier Tony Blair staat op het punt een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloften in te lossen. Het silhouet van een democratisch Hogerhuis, een van de hoekstenen van zijn egalitair programma, begint zich af te tekenen: een Hogerhuis dat niet langer wordt gedomineerd door erfelijke Lords, die altijd Conservatief stemden en de Conservatieve partij een onverdiende permanente macht in een onevenwichtig tweekamerstelsel bezorgden. Daarvoor in de plaats komt een deels benoemd en deels gekozen Hogerhuis, waarin de partijverhoudingen meer in overeenstemming zullen zijn met die van het Lagerhuis. Volkomen democratisch is dat nog niet, maar in elk geval democratischer dan volgens de oude inrichting.

De Britse adel heeft de afgelopen jaren moord en brand geschreeuwd over de socialistische hervormingsplannen die haar de 700 sinds eeuwen verzekerde zetels in het Hogerhuis gaan kosten. Een groot deel van deze leden kwam weliswaar zelden of nooit van hun landgoed om aan debatten of stemmingen deel te nemen, maar dat verhinderde hen niet de speren en de harnassen uit hun wapenschuren te halen en op hun gepluimde paarden naar Londen te rijden om de regering voor de laatste keer te waarschuwen. Het zou misschien ooit nog tot een bloedig treffen met Blairs schildwachten zijn gekomen als de burggraaf Cranborne, hun politieke voorman in het Hogerhuis, niet in het diepste geheim een overeenkomst met premier Blair had gesloten. Met dat pragmatische overlevingsakkoord sleepte Cranborne een concessie in de wacht, die de klap voor zijn landjonkersstand nog enigszins draaglijk maakte, omdat zij het leven voor een deel van de politieke adel nog enige tijd kan rekken. Blair en Cranborne kwamen overeen voorlopig 91 erfelijke Lords te sparen en de beste helft daarvan door benoemingen voor het leven voor het Hogerhuis te behouden.

Het was geen verrassing dat Cranborne's coup de Conservatieve partijgelederen in rep en roer bracht en hem zelf de politieke kop kostte. Hij werd door zijn partijleider in het Lagerhuis, William Hague, ontslagen, maar uit zijn laconieke reactie viel onmiddellijk op te maken dat Blair hem uit voorzorg een reddingsgordel had meegegeven. Onder de nieuwe regeling wordt Cranborne een life peer. Dat is een vanzelfsprekende beloning voor zijn moed en de vindingrijkheid waarmee hij de tegenstand in eigen kring heeft doorbroken en zijn tegenstanders ontwapend.

Van overhaasting kan premier Blairs hervorming van het Britse Hogerhuis intussen niet worden verdacht. Eerst ruimen de erfelijke Lords het veld, vervolgens wordt de constitutionele functie van het meer dan gehalveerde Hogerhuis in samenhang met die van het Lagerhuis opnieuw gedefinieerd en tenslotte wordt de samenstelling van het hervormde Huis bepaald. Dat gebeurt in verschillende fasen aan de hand van blauwdrukken die worden uitgewerkt door een staatscommissie van constitutionele deskundigen, the Royal commission on the House of Lords, die eind volgende maand rapport uitbrengt.

The Times publiceerde op 4 november over de volle breedte van twee pagina's een niet alledaagse foto van 400 leden van de Association of Conservative Peers (zowel benoemde als erfelijke leden van het Hogerhuis) die het hoofd al in de schoot hadden gelegd. In de kamer waar de hermelijnen mantel van de koningin wordt bewaard verdrongen ze zich letterlijk om te poseren voor de laatste groepsfoto waarop ze nog net voor het scheiden van de markt konden worden gekiekt. Het was de laatste vergaderdag van het Hogerhuis in de oude samenstelling en dus de allerlaatste gelegenheid voor zo'n vaandelparade. Het was zowel het afscheid van collega's als van een tijdperk. De zwanenzang van een sociale kaste die alleen nog op de treeplank van de democratische tijd meereed, maar al lang geen richting meer gaf aan de politieke ontwikkelingen. De foto leverde in meer dan één opzicht een pregnante illustratie van de antiquiteit van het Hogerhuis in zijn oude samenstelling: de fotograaf, de graaf van Drogheda, een Ierse crossbencher (van de onafhankelijke fractie, die niet aan de discipline van een der partijen is onderworpen) moest bekennen dat hij tenminste tien van zijn collega's niet kende. Dat waren kennelijk de collega's die nooit in het Hogerhuis waren verschenen en die na hun verdwijning ook door niemand gemist zullen worden. Sommige orakels zullen wel gemist worden, maar meer door hun achterblijvende collega's dan door het publiek. Ofschoon ze op het regeringsbeleid geen invloed hadden, verleenden ze met hun curieuze betogen kleur aan de debatten en droegen ze bij aan de instandhouding van de reputatie van het Hogerhuis als de zonderlingste dierentuin.

De grote schoonmaak van Blair kent geen genade voor wie eraan geloven moet. Met ingang van deze week mogen de geëlimineerde Lords al niet meer in het Hogerhuis komen, zelfs niet meer om thee te drinken. Ze houden niet alleen op lid van het parlement te zijn, maar verliezen ook hun parlementaire voorrechten (gratis reizen, gratis abonnementen) en hun parlementaire immuniteit (voor hetgeen ze als zodanig in het parlement zeggen kunnen ze strafrechtelijk niet worden vervolgd). Bovendien raken ze hun onkostenvergoeding kwijt, plus de uitgebreide faciliteiten van de Hogerhuis-bibliotheek en het Hogerhuis-restaurant!

Of de hervorming van het Hogerhuis ook hervormde politici zal kweken, staat echter nog te bezien. Te oordelen naar de campagne die de vroegere minister van Binnenlandse Zaken, sinds enige jaren lid van het Hogerhuis, Roy Hattersley in The Guardian tegen de opsmuk van titels voert, lijkt voorlopig nog veel bij het oude te blijven. Ook Hattersleys politieke geestverwanten laten zich de verhevenheid van hun status maar al te graag aanleunen en koesteren, niet minder dan hun Conservatieve collega's, de titel `My Lord' met alle ornamenten die daarbij horen. Als het om hervormingen gaat, lijken ook socialisten soms net op gewone mensen.

    • Harry van Wijnen