Een gift van God voor tolerant Haifa

Verdraagzaamheid lijkt kenmerkend voor de Israelische stad Haifa – ten aanzien van Russische immigranten, Arabieren en andere godsdiensten, zoals de baha'i.

Bij het ondergaan van de zon baadt de baha'i-tempel tegen het zwarte silhouet van de berg Carmel in een zee van geel licht. Het is een baken van verdraagzaamheid, dat kenmerkend lijkt te zijn voor Haifa, de enige stad in Israel waar op sabbat, de joodse rustdag, openbaar vervoer is. De coëxistentie tussen joden en Arabieren (10 procent, van wie meer dan de helft christenen, van de 260.000 inwoners) is er groter dan waar ook in Israel. Ook de opvang van 65.000 immigranten uit de vroegere Sovjet-Unie de afgelopen tien jaar heeft hier een betrekkelijk soepel verloop gehad. Zij hebben werk gevonden in de havens, de petrochemische industrieën, kleinhandel, en de bloeiende hightech. Russisch is op veel straathoeken de voertaal en veel winkels in het centrum van de stad prijzen hun artikelen in het Russisch aan.

,,Waag het niet je voet op de onderkant van de (in Italiaans marmer) uitgevoerde balustrade om de tuinen van de baha'i-tempel te zetten. Een bewaker van dit heiligdom zal je onmiddellijk op de vingers tikken'', zegt de stadsfotograaf van Haifa, dat de religieuze hoofdstad van de baha'i is. ,,Heilig is heilig en voor de baha'i-gelovigen moet alles perfect zijn.''

Die religieuze passie voor tot in de perfectie uitgevoerde harmonische schoonheid wordt door de aanhangers van de baha'i-godsdienst – in totaal enkele miljoenen, met name in India en, onder zeer moeizame omstandigheden, in Iran – uitgeleefd in de aanleg van de duurste hangende tuinen ter wereld tegen de helling van de Carmel, die Haifa domineert. Amram Mitzna, de burgemeester van Haifa, is opgetogen over de meer dan 600 miljoen gulden die de baha'i investeren in de achttien terrassen die als symmetrische groene golven aan de helling van de Carmel lijken te hangen. ,,Mooier dan de tuinen van Versailles'', zegt Mitzna. ,,De terrassen van de baha'i-tempel kun je in één blik vangen. Het is een fantastische toeristische attractie. Een gift van God voor Haifa.''

De baha'i-tempel is gebouwd om het graf van Abba Effendi, een van de heiligen van de in 19de eeuw in Perzië geboren baha'i-godsdienst – een afscheiding van de shi'itische islam – die in Haifa stierf. Deze verbreider van het baha'i-geloof van vrede, gelijkheid en verdraagzaamheid had een visioen van schitterende bloemenvelden, boomgaarden en grasvelden als uitdrukking van harmonie tussen de mensen. In die geest is de architect Fabiruz Sahba ervan uitgegaan dat de tempel een diamant is waarvoor de terrassen dienen als een gouden houder. In 1987 is met de werkzaamheden begonnen, en binnen een jaar worden ze afgerond. Brede trappen zullen vanaf de tempel door de terrassen snijden en een paar honderd meter lager overgaan in een brede boulevard langs de gerestaureerde woningen van de Duitse Tempeliers.

Burgemeester Mitzna lijkt bevangen door de vredesgeest van de baha'i. Hij gelooft in vrede tussen Israel en de Palestijnen, zoals hij ook de coëxistentie tussen joden en Arabieren in zijn stad koestert. Daarom sloot hij snel een tentoonstelling waar een bijna naakte, aan een kruis geketende vrouw door mannen in uniform met verfkogels werd beschoten. Voor de joodse artiest was dit kunstwerk de uitdrukking van een op zijn kop staande vrede. Burgemeester Mitzna voorzag echter ernstige rellen nadat woedende jonge Arabische christenen het kruis uit het museum hadden gesleept en in de stad in brand gestoken. Mitzna plaatste verdraagzaamheid op een hoger plan dan vrijheid van meningsuiting.

De goede betrekkingen met de Arabieren hebben een historische achtergrond. De joodse leiders smeekten de Arabieren volgens de meest gangbare versie van de gebeurtenissen in de oorlog van 1948 Haifa niet te verlaten. Vergeefs. Maar de vraag is waarom Israel deze Arabieren, die met hun nakomelingen nog steeds in Libanese vluchtelingenkampen verblijven, niet zou toestaan naar Haifa terug te keren. Burgemeester Mitzna heeft daar geen oren naar. ,,Er is wat onherroepelijks gebeurd. We kunnen de klok niet terugdraaien. Joden vluchtten ook uit Arabische landen. Misschien kunnen sommige Arabieren in het kader van familiehereniging naar Haifa terugkomen'', zegt hij.

Jonge voetballers uit Haifa en de Palestijnse steden Gaza en Jenin doen in één voetbalploeg mee aan een internationaal jeugdtoernooi in de Amerikaanse stad Dallas. Mitzna nam het initiatief tot deze verbroedering op het voetbalveld. Hij gelooft in vrede met de Arabische buurlanden en kijkt uit naar de vruchten die de havenstad Haifa daarvan zal plukken. ,,Haifa heeft de potentie een belangrijk regionaal centrum te worden. Amman, Damascus, en Beiroet liggen op ongeveer gelijke afstand van Haifa'', zegt hij. In zijn verbeelding ziet de burgemeester als over een jaar of tien de grenzen opengaan, treinen uit Haifa naar deze Arabische hoofdsteden vertrekken. Er is sedert het Israelisch-Jordaanse vredesverdrag een dagelijkse busdienst uit Haifa naar Amman.

Geïrriteerd reageert Mitzna op de opmerking dat Haifa binnen het bereik van vèrdragende katjoesja-raketten zou liggen die sedert enige tijd deel zouden uitmaken van het arsenaal van de fundamentalistisch-shi'itische beweging Hezbollah in Zuid-Libanon. Hij voorspelt een ongenadig felle Israelische uithaal naar Libanon indien Hezbollah het zou wagen Haifa onder vuur te nemen. En wat is er eigenlijk nieuw aan? Israel, en natuurlijk ook Haifa, ligt al lang binnen het bereik van het Syrische raketarsenaal.

Haifa is het culturele en intellectuele centrum van de Israelische Arabieren. Het Technion en de universiteit van Haifa hebben het hoogste percentage Arabische studenten. In de nauwe straten van de Arabische wijk worden voorbereidingen getroffen voor de jaarlijkse grote kunstmanifestatie. Joden en Arabieren dwalen dan door de wijk, kijken naar de beelden, naar het aardewerk en ander handwerk. Iedere vrijdag komen Israelisch Arabische en Palestijnse toeristen in grote getale naar Haifa. Dan is het druk op de boulevard naar de baha'i-tempel.

    • Salomon Bouman