Stoptrein

DE HOGESNELHEIDSLIJN, de snelle spoorverbinding van Amsterdam naar Rotterdam met aansluiting op het Europese HSL-net richting Brussel en Parijs, moddert maar door. De aanbesteding van de aanleg komt tergend langzaam op gang en het is zo langzamerhand de vraag of de lijn in 2005 in gebruik kan worden genomen, zoals de bedoeling is. Het is ook onduidelijk welke spoorwegmaatschappij tegen die tijd haar treinen over het traject mag laten rijden. De concessieverlening voor de HSL-Zuid verkeert namelijk in een impasse.

De HSL belooft winstgevend te zijn en de Nederlandse Spoorwegen willen dolgraag het exclusieve vervoerscontract hebben. Maar de NS, inmiddels verzelfstandigd met de staat als enige aandeelhouder en losgemaakt van overheidssubsidies, heeft zich vergaloppeerd in zijn aanbestedingsbod. Dat is eind vorige week afgewezen door minister Netelenbos (Verkeer), maar ze heeft NS een strohalm geboden. Voordat het kabinet de aanbesteding volledig openstelt – en daarmee buitenlandse spoorwegmaatschappijen de gelegenheid biedt het contract voor de HSL-exploitatie in de wacht te slepen – krijgt de NS een laatste kans. Voor aanstaande donderdag moet het spoorbedrijf duidelijk maken op welke manier het hierop zal ingaan.

DE SITUATIE IS op zijn zachtst gezegd ondoorzichtig, terwijl tempo is geboden. Dat is een gevolg van enerzijds de achterstand die Nederland inmiddels heeft opgelopen in de aansluiting op het Europese HSL-netwerk, en anderzijds van de onwennigheid met de toepassing van `marktwerking' op het spoor. Het kabinet heeft een toekomstige beursgang van de NS op de lange baan geschoven, maar de NS moet zich wel gedragen als een particuliere onderneming die commerciële risico's durft te nemen. Bij de NS speelt de degelijke, ietwat logge traditie van het spoor waarin het monopolie vanzelfsprekend is, nog altijd mee. De enige concurrent, het rondvaartbedrijf Lovers met een Franse grootaandeelhouder, is onlangs van de rails geduwd.

Intussen zit de overheid klem tussen Europese en nationale belangen, tussen verzelfstandiging en privatisering, tussen de opening en afscherming van het spoor voor buitenlandse concurrenten, tussen openbaar vervoer en particulier initiatief. De tussenstand is dat geen van de deelnemers zich met deze situatie raad weet. Voor de passagiers, die snelle, betrouwbare en comfortabele dienstverlening verwachten op het HSL-net, is dat een slecht voorteken.