Ruzie Mugabe en Blair beheerst Gemenebesttop

De topontmoeting van het Gemenebest, die vandaag in de Zuid-Afrikaanse havenstad Durban is afgesloten, werd het afgelopen weekeinde overheerst door de groeiende tegenstelling tussen Zimbabwe en Groot-Brittannië. De politieke leiders van de twee landen, president Robert Mugabe en premier Tony Blair, negeerden elkaar tijdens de vierdaagse top volkomen. Blair noemde Mugabe een ,,excentriekeling'' aan wie hij zijn tijd niet wenste te verspillen, terwijl Mugabe op zijn beurt Blair omschreef als een ,,droge, afstandelijke figuur''. Mugabe herinnerde met weemoed aan een van Blairs ,,minder conservatieve'' voorgangers, Margaret Thatcher, met wie hij wel kon opschieten.

Aanleiding voor de controverse vormt de verslechterende situatie van de mensenrechten in Zimbabwe en het felle standpunt dat Mugabe inneemt tegen homoseksualiteit. Londen heeft al eerder te kennen gegeven zich zorgen te maken over de situatie in zijn voormalige kolonie. Tijdens een recente privé-reis van Mugabe aan Londen, waar hij ieder jaar kerstinkopen voor zijn familie doet, werd hij belaagd door `gay-activisten' die hem symbolisch wilden arresteren. Een furieuze Mugabe zei daarna dat de Britse regering, ,,vol homo-gangsters'' zat, die de actie op touw hadden gezet. Gisteren bleef Mugabe demonstratief weg van een herdenkingsbijeenkomst voor de slachtoffers van de twee wereldoorlogen in Durban.

Hoewel Zimbabwe op de Gemenebesttop niet met name is genoemd als een land waar de mensenrechten worden geschonden, kwam de 54 leden tellende statenbond in meerderheid overeen zich harder te zullen opstellen ten opzichte van dictaturen. Met name de Zuid-Afrikaanse president, Thabo Mbeki, heeft zich sterk gemaakt voor de bestrijding van ondemocratische praktijken. De zogenoemde Gemenebest Ministeriële Actiegroep zal niet langer militaire regimes in haar midden kapittelen maar ook onderdrukking door burgerregeringen aanpakken. De lidstaten steunden het al eerder door het secretariaat van het Gemenebest genomen maatregel om Pakistan te schorsen als lid wegens de staatsgreep van vorige maand. Het Gemenebest heeft de generaals in Islamabad opgeroepen het burgerbestuur in ere te herstellen en de gearresteerde premier Nawaz Sharif vrij te laten.

Behalve politieke onderwerpen legden de leiders van het Gemenebest de nadruk op de bestrijding van armoede in de wereld, als ,,de grootste uitdaging voor het nieuwe millennium''. In een verklaring, voorgelezen door secretaris-generaal Emeka Anyaoku, staat: ,,Armoede brengt vrede en veiligheid in gevaar, beperkt de groei van de markt en dwingt miljoenen ertoe te migreren.'' Het Gemenebest roept de Wereldhandelsorganisatie (WTO), die later deze maand bijeenkomt in Seattle, op serieus te kijken naar de ,,ondraaglijke schuldenlast'' van ontwikkelingslanden. Anyaoku draagt na tien jaar het dagelijks bestuur over aan Don McKinnon, de Nieuw-Zeelandse minister van Buitenlandse Zaken.