Langdurige frictie China-VS is opgelost

Dertien jaar lang hebben de Verenigde Staten en China gesteggeld over de voorwaarden voor toetreding van Peking tot de wereldhandelsorganisatie. Het akkoord van vandaag kwam voor beide partijen als een prettige verrassing.

Onderhandelaars uit de Verenigde Staten hebben zo vaak gezegd dat de kans voor China om snel toe te treden tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) bijna was verkeken, dat niemand in China die dreiging erg serieus meer nam. Na dertien jaar onderhandelen over gunstige toetredingsvoorwaarden, leek het missen van de zelf opgelegde deadline eind deze maand, geen onoverkomelijk probleem. Dat China en de VS vandaag alsnog overeenstemming hebben bereikt, waarmee het Chinese lidmaatschap binnen handbereik is gekomen, is in die zin voor velen in China een prettige verrassing.

Na de langdurige frictie tussen China en de Verenigde Staten, het belangrijkste lid van de WTO, hebben steeds meer Chinezen zich afgevraagd in hoeverre China nu werkelijk is gebaat bij toetreding. Peking weet dat, gezien de energie waarmee de Amerikaanse onderhandelaars op en neer naar China zijn gereisd, toetreding wat het Clinton-bestuur betreft belangrijker is dan de oplossing van welke andere Chinees-Amerikaanse politieke crisis ook. President Clinton hing er de afgelopen weken tot twee keer toe met zijn Chinese ambtgenoot Jiang Zemin over aan de telefoon. Al met al een hoge mate van activiteit die zelfs na het bombardement door de NAVO op de Chinese ambassade in Belgrado, waardoor de betrekkingen tussen de VS en China een absoluut dieptepunt bereikten, overbodig werden bevonden.

Volgens Washington staat veel op het spel. 's Werelds volkrijkste land en qua grootte negende economie kan niet langer buiten de belangrijkste internationale economische overleggroep worden gehouden. Het merendeel van de Chinese politiek is het daarmee eens. Maar de prijs die China in ruil voor toetreding bereid was te betalen, mocht de fundamenten van China's communistische overgangseconomie niet ondermijnen. Dat is een overtuiging geweest die China de afgelopen dertien jaar heeft gehad. Maar de laatste maanden werd meer dan ooit duidelijk hoezeer de verwezenlijking van de wens van toetreding tot de WTO onderhevig was aan interne communistische partijstrijd.

Het bombardement in mei, een jammerlijke vergissing volgens de VS, was voor menig terughoudend of twijfelend politicus in China de doorslag om niet langer mee te gaan in de eisen van de Verenigde Staten. De VS waren het belangrijkste land waar China nog commerciele afspraken mee moest maken. Nu die rond zijn, zo is de verwachting zullen de resterende lid staten, de landen van de EU, Canada, Brazilie, Noorwegen en Zwitserland, snel volgen.

Waarom zou je jezelf in de uitverkoop doen, zo heette het sinds het voorval in Belgrado onder China's behoudende politici, wanneer je onderhandelt met de vijand? De belangrijkste tegenstanders van verregaande concessies, zo is inmiddels duidelijk, zijn die Chinese politici geweest die grote belangen hebben binnen de Chinese staatsindustrie. Zij achten de Chinese markt, die in zijn huidige vorm een geschiedenis kent van nog geen twintig jaar, niet rijp voor de agressieve concurrentie uit het buitenland. Een uitgesproken en invloedrijk tegenstander van de eisen zoals de VS die hebben gesteld, is Wu Jichuan geweest, de minister van het belangrijke ministerie voor de Informatie Industrie. Van hem kwam het voor veel buitenlandse ondernemers dreigende bericht in september dat de internetsector verboden terrein moet blijven voor het buitenland. En het was ook deze minister die zou hebben gedreigd op te stappen, nadat premier Zhu Rongji, tijdens de historische onderhandelingen in de Verenigde Staten in april, marktconcessies deed op het gebied van de telecomindustrie, zonder ruggespraak te houden met Wu.

De kracht van deze groep behoudende politici is met name duidelijk geworden nadat bekend werd hoezeer de positie van de daadkrachtige premier Zhu, na zijn gedurfde toezeggingen in de VS, werd aangetast. Clinton besloot onder druk van het Amerikaanse congres, ondanks ongekende garanties van Zhu's kant, te bedanken voor het aanbod. Kortzichtige politici in Washington lieten tegen de wil van Zhu in de inhoud van die garanties openbaar maken. De VS verspeelden daarmee de kans op een snel succes in de nabije toekomst en zij bezorgden Zhu een enorme nederlaag, die, naar later is gebleken, die toezeggingen nog moest zien te verkopen aan het thuisfront in Peking.

Van verschillende kanten, binnen en buiten China, is gesteld dat de eisen van de VS aangaande 's lands toegang tot China's financiele markten en de telecomsector – waarover het langst zou zijn onderhandeld – onredelijk waren. Volgens Pieter Bottelier, het voormalige hoofd van de Wereld Bank-missie in China, in een artikel vorige maand in de engelstalige China Daily, hebben de Amerikaanse onderhandelaars voortdurend genegeerd hoe snel China zich de afgelopen twee decennia heeft ontwikkeld. De zorgen die in China bestaan over de overlevingskansen van de banksector en de telecomindustrie wanneer buitenlandse concurrenten volop zouden kunnen delen in de handel, zijn terecht geweest, aldus Bottelier.

Anderen hebben erop gewezen, dat wanneer China lid zou worden van de WTO, de enorme problemen binnen de Chinese economie, versneld zouden kunnen worden verholpen. De WTO dwingt Peking ertoe de invloed van de staat te verminderen en de markt meer haar werk te laten doen, aldus verschillende economen. Verlieslijdende staatsbedrijven zouden dan gedwongen zijn hun deuren te sluiten, en dat zou de economie op de lange duur enkel ten goede moeten komen. Nu rest alleen nog de vraag of China zich aan de WTO-regels zal houden.

    • Floris-Jan van Luyn