Ja, hmmm

Wat lokt u meer aan: een zachte gouden regen in uw schoot, of een zwaan tussen uw benen? De vraag is eigenlijk voor vrouwen bedoeld, al heb je mannen met verbluffend inlevingsvermogen. Maar verschil van mening is mogelijk, zoals bleek toen ik onlangs met een vriendin naar (reproducties van) oude schilderijen zat te kijken. De mythe van Danaë, die door Zeus wordt begeerd, en ten slotte lijfelijk bemind nadat hij zich heeft vermomd als gouden regen, had háár voorkeur. Zelf zie ik meer in de rol van Leda, voor wie dezelfde geile god de gedaante van een zwaan aannam, waarna hij haar bij het baden met zachte drang verkrachtte.

Nu ja, de een houdt van zus, de ander van zo – maar allemaal houden we van dat ene, reden waarom vanouds in de kunst duizend-en-een van zulke pikante verhalen gebruikt zijn om er steeds nieuwe varianten van af te beelden. Leda en Danaë hebben wel heel bijzonder zinnenstrelende kunstwerken opgeleverd. O, die Danaë van Correggio die schuin achterover op haar rustbed ligt, en met hulp van een piemelnaakte, halfwas Amor het laken optilt dat haar schaamstreek maar half bedekt. En Leda, nog vaker afgebeeld – zo heeft het Haags Gemeentemuseum een schitterende marmeren plaquette, vraag ernaar, dan hangen ze hem misschien weer op. Je ziet het ongelijke paar in profiel, gevangen in een ronde omlijsting. De zwaan, met succes tot Leda doorgedrongen, gaat half schuil achter haar naakte, opgetrokken dij.

Waarom zijn er ooit andere dan erotische kunstwerken gemaakt? Als je toch de keus hebt, als maker, als koper, waarom dan niet iets opwindends? De televisie legt zich met het wegslijten van de

oude braafheid ook steeds meer toe op seks, geweld en human interest; je zou je kunnen voorstellen dat het in de kunst ook zo was gegaan. Wat moet je met een portret van je tante, als je ook een godde

lijke vrijpartij aan de muur

kunt hangen?

Kennelijk werkt het toch anders. Kennelijk zijn familiegevoel en sociale ambitie, maar ook religieuze gevoelens en de schoonheid van, zeg, een mandje perziken sterk genoeg om het regelmatig te winnen van de erotiek. Bovendien lijkt het erop dat dat laatste, samen met schoonheid en godsdienst, in deze eeuw een beetje uit de gratie is geraakt. Erotiek past niet bij de weerbarstige moderne stijl. Een lekker schilderij is te makkelijk, vindt men. Daarvoor kopen ze de Playboy maar.

Voor puur erotische kunst zou dat inderdaad kunnen opgaan. Ik zag in de Kunsthal (Rotterdam) een grote collectie Chinese houtsneden waarop alleen maar wordt gecopuleerd. Vaak vertederend, soms grappig en ook wel opwindend, maar het heeft toch iets smoezeligs. De prenten zijn doelmatig, niet van hoog artistiek niveau. Dat hoeft natuurlijk niet, maar we hadden het over kunst.

In de hedendaagse kunst zit nog maar bar weinig erotiek. Wel openlijke seks: conceptuele grappen met matrassen, emmers en komkommers, ironische porno-varianten op oude meesters, gepomp en geëjaculeer in de videosfeer, dat wel. Maar erotiek waarvan je zegt: ja, hmmm, zoals je die in de hele kunsthistorie kunt vinden, kom je nog maar zelden tegen. Ik bedenk net een uitzondering: Peter Vos heeft een serie aanbiddelijke Leda's-met-zwanen getekend. Maar verder is het ook in de figuratieve kunst niet veel soeps met de erotiek. Is zij dan echt verjaagd door de camera, de film en het om zich heen grijpende explicitisme, zoals Hofland het onlangs (CS 22 oktober) noemde?

Men zegt dat de schoonheid in de beeldende kunst aan het terugkomen is. Kunst ,,mag'' – altijd zo'n leuke, raadselachtige term – weer aangenaam zijn om te zien. Het was af te leiden uit diverse exposities, die ik helaas heb gemist. Maar als het waar is, en het gaat zoals ik hoop, dan komt er met de schoonheid ook weer meer zinnenprikkelende kunst. Plaatjes die je veel liever aan de muur hangt dan je tante. Of zij moest een zwaan bij zich hebben natuurlijk.

    • Ileen Montijn