HET STADION VAN DE LEGENDEN

Woensdag speelt het Engelse voetbalelftal tegen Schotland zijn laatste belangrijke interland op het heilige gras van Wembley. Na dit seizoen gaat de `Venue of Legends' tegen de grond om plaats te maken voor een moderner bouwwerk.

Waarom mag het oude niet behouden blijven, is de eerste gedachte bij een bezoek aan Wembley, het bekendste sportstadion ter wereld. Met het afbreken van de prachtige Londense tempel – vanaf 1 september 2000 zal de sloophamer zijn vernietigende werk doen – verdwijnen vele tastbare herinneringen. Simpele, maar o zo dierbare herinneringen. Niet voor niets wordt Wembley de Venue of Legends genoemd, de plek van legenden.

Wat te zeggen van de plank tegen de muur in de badruimte van een van de kleedkamers. Ooit werd die aangebracht op verzoek van Peter Shilton. De oud-doelman, Engels recordinternational, pleegde zich voor een interland in te spelen door nerveus met een bal tegen de muur te stuiten en hij wenste daarbij die muur niet te beschadigen. Vandaar de extra bescherming. Maar de plank van Shilton zal jammer genoeg niet terugkeren in het gerenoveerde stadion. Het is slechts een van de voorbeelden.

Wie zich, nu het nog kan, in het stadion laat rondleiden, krijgt meteen na binnenkomst in de ontvangstzaal een oude, houten doellat te zien. Het is de originele lat die werd gebruikt tijdens de WK-finale van 1966 tussen Engeland en Duitsland. Op twee televisieschermen worden de beelden getoond van het meest omstreden doelpunt uit de voetbalgeschiedenis, dat van de Engelsen in de verlenging van die eindstrijd. Na het schot van Geoff Hurst raakt de bal de onderkant van de lat en stuit uit het doel, maar de Russische grensrechter Bachramov beweert dat de bal over de doellijn is geweest. Engeland komt met 3-2 voor, de Duitsers zijn furieus.

Elke deelnemer aan de rondleiding wordt om zijn mening gevraagd. Goal or no goal? Opvallend genoeg oordeelt tegenwoordig een ruime meerderheid dat het doelpunt destijds niet had mogen worden goedgekeurd. Heel Engeland is blij dat scheidsrechter Dienst destijds anders besliste. De met 4-2 gewonnen WK-finale is voor de Engelsen natuurlijk de meest memorabele gebeurtenis op Wembley. Het is de enige keer dat de uitvinders van het voetbal zich de besten van de wereld mochten noemen.

Titelhouder Brazilië werd al in de eerste ronde van het toernooi uitgeschakeld en de grote Pele zou in zijn roemruchte loopbaan nooit op Wembley voetballen. Begrijpelijk ervaart hij dat nu als een gemis. De Braziliaan noemt het Londense stadion ,,de kathedraal van het voetbal''. De held van die finale van `66, Geoff Hurst (drie doelpunten), tegenwoordig Sir Geoff, zegt dat zijn nekharen nog steeds spontaan overeind gaan staan als hij aan Wembley denkt. Daar op de heilige grassprieten mogen spelen, is de grote wens van alle voetballers. Zal dat met het nieuwe stadion ook nog zo zijn?

Wembley, gebouwd in opdracht van koning George V voor een grote tentoonstelling van het Britse imperium, is vooral bekend door het voetbal. Maar er gebeurde veel meer in het stadion. De Olympische Spelen van '48 vonden er plaats. Nog altijd worden er jaarlijks twee rugbyfinales gespeeld en Wembley was ooit de thuishaven van de speedwayers en hazewindhonden. Een van de meest opmerkelijke gebeurtenissen in het stadion, was in 1961 een wedstrijd voor schansspringers. Wembley lag voor die gelegenheid vol met kunstsneeuw. Het bleef bij die ene keer.

Mohammed Ali, die toen nog gewoon Cassius Clay heette, bokste in `63 op Wembley een WK-partij tegen de locale held Henry Cooper. De Amerikaan sloeg zijn tegenstander in de vijfde ronde knock-out, maar ging eerst zelf voor een paar tellen tegen het canvas en dat was toen wereldnieuws. Ook anderen dan sporthelden deden Wembley aan. De Paus sprak er in `82 tot de gelovige Londenaren. De beste popmuzikanten van de wereld traden er op, van Michael Jackson tot de Rolling Stones. Het beroemde Live Aid-concert, bekeken door 1,4 miljard mensen op televisie, dateert van `85.

Maar voetbal was op Wembley altijd de hoofdmoot. Met als grootste happening de jaarlijkse eindstrijd om de FA Cup. De eerste op 28 april 1923, vier dagen na de voltooiing van de bouw, werd meteen een onvergetelijke. De finale tussen Bolton Wanderers en West Ham United kon niet beginnen omdat het veld was overspoeld door supporters. Er waren veel te veel mensen binnengelaten, volgens de schattingen 200.000 tot 250.000. De capaciteit was destijds 120.000,later zakte die naar 100.000 en tegenwoordig is plaats voor 80.000 toeschouwers.

Eén politieman op een wit paard, Billy genaamd, slaagde er in 1923 in de chaos te bezweren en de mensenmassa achter de lijnen te krijgen. Met een vertraging van veertig minuten kon de finale beginnen. De wedstrijd staat in de geschiedboeken omschreven als de White Horse Final.

Het Engelse elftal voelde zich helemaal thuis op Wembley. Schotland kwam door de jaren heen het meeste op bezoek, net zoals komende woensdag in de strijd om een plaats bij het Europees kampioenschap van volgend jaar. Engeland lijkt met een 2-0 voorsprong veilig, maar soms hadden de beladen ontmoetingen in Londen tussen de Auld Enemies opmerkelijke uitslagen. De Schotten wonnen in 1928 met liefst 5-1 en gingen vervolgens als Wembley Wizards, de tovenaars van Wembley, door het leven.

Na de 2-1 zege van hun ploeg in '77 bestormden uitgelaten Schotse supporters het veld en braken de doelen af. Er werden bijna 300 arrestaties verricht. Eén Schot overleed aan zijn verwondingen aan zijn hoofd nadat hij uit blijdschap in de fontijn op Trafalgar Square was gesprongen.

Ook Nederland was meerdere keren voor een interland te gast op Wembley. De laatste keer, tijdens het EK van '96, werd dat geen prettig bezoek, omdat Oranje met 4-1 van Engeland verloor. In `77 ging het beduidend beter, toen het Nederlands elftal door twee treffers van Jantje Peters met 2-0 zegevierde.

Arnold Mühren was in 1983 de eerste Nederlander die, als speler van Manchester United, de FA Cup won, Ruud Gullit was in '97 de eerste coach (Chelsea). Ronald Koeman bezorgde in `92 met een rake vrije trap Barcelona de Europa Cup. Maar de meest succesvolle van alle Nederlanders op Wembley was natuurlijk atlete Fanny Blankers-Koen, die tijdens de Olympische Spelen van '48 vier gouden medailles vergaarde. De Dutch housewife wordt ook niet vergeten in de Engelse terugblikken.

Wembley is niet hypermodern meer. Er komen in het nieuwe stadion veel meer toiletten, veel meer eet- en drinkgelegenheden en meer beenruimte voor de toeschouwers. Maar wegen die voordelen op tegen de bijzondere sfeer die in het oude stadion heerst? En zo ouderwets en verschraald is de accommodatie ook weer niet. De tribunes zijn al sinds 1963 geheel overdekt. Wembley heeft in de catacomben zelfs een eigen ziekenboeg, inclusief hartmonitoren. Voetballer Paul Gascoigne was ooit de beroemdste patient, nadat hij zichzelf tijdens een wedstrijd had geblesseerd. De meeste gewonden vielen opmerkelijk genoeg niet bij een voetbalduel, maar bij een concert van de rockband Guns and Roses. Liefst 3.287 mensen moesten in het stadion worden behandelen.

De deelnemer aan de rondleiding wordt langs de kleedkamers geleid, door de spelerstunnel en naar de koninklijke loge, waar hij een replica van de FA Cup krijgt uitgereikt. Maar één plek in het stadion is absoluut verboden terrein voor de bezoekers: het heilige gras. Dat is te heilig voor de gewone man of vrouw. Vijf terreinknechten houden zich fulltime bezig met het prepareren van de mat. Aan het veld zal tijdens de renovatie niets veranderen. Dat is zeker een troost.

In de huidige plannen voor de nieuwbouw – er wordt door de betrokkenen volop ruzie gemaakt – is zelfs geen plaats meer voor de fameuze Twin Towers, de twee identieke torens, die zo karakteristiek zijn voor het beeld van Wembley. Welke barbaren zullen dat hebben verzonnen?

    • Hans Klippus