Eclips van ster door planeet waargenomen

Astronomen zijn er voor het eerst in geslaagd een gedeeltelijke `eclips' (verduistering) van een ster door een grote planeet waar te nemen. De planeet draait rond een ster in het sterrrenbeeld Pegasus die HD 209458 wordt genoemd en veel op onze zon lijkt. Zaterdag maakten astronomen van de universiteit van Californië in Berkeley bekend dat zij een `dipje' in de helderheid van de ster hadden gemeten op precies het moment dat de planeet vóór het (onzichtbare) sterschijfje langs moest bewegen.

Astronomen hebben al bijna 20 planeten bij andere sterren ontdekt. Zij verraden hun aanwezigheid doordat zij zo'n ster tijdens hun omloop een beetje heen en weer trekken. Hierdoor ontstaat een periodieke variatie in de snelheid van de ster. Op 5 november hadden de planetenjager Geoff Marcy en zijn collega's zo'n snelheidsvariatie ontdekt bij een ster op een afstand van 153 lichtjaar. Die ster heeft een planeet die er in 3,5 dagen – dus op zeer korte afstand – omheen draait.

De astronomen suggereerden dat de planeet vanaf de aarde gezien misschien periodiek vóór het (onzichtbare) sterschijfje langs zou bewegen en dat dit dan op 7 november zou moeten gebeuren. Op precies het voorspelde moment werd een afname van 1,7 procent in de schijnbare helderheid van de ster waargenomen die het gevolg van deze `eclips' zou moeten zijn. Dit maakt het voor het eerst mogelijk de diameter van zo'n planeet te bepalen. De planeet blijkt 1,6 maal zo groot als Jupiter.

Omdat men nu wist dat het baanvlak van de planeet precies naar de aarde is gericht, kon ook voor het eerst uit de periodieke snelheidsvariatie van de ster precies de massa van de planeet worden bepaald: 0,63 maal de massa van Jupiter. En met behulp daarvan kon weer voor het eerst de soortelijke dichtheid van zo'n extraterrestrische planeet worden bepaald: 0,2 gram per kubieke centimeter. Deze zeer geringe waarde (een zesde van die van Jupiter) hangt waarschijnlijk samen met het feit dat de planeet door de grote hitte van zijn moederster flink is uitgedijd. De planeet is op veel grotere afstand van de ster ontstaan en in de loop van de tijd steeds dichterbij gekomen. Mogelijk slokt de ster in de toekomst haar kind nog eens op.

    • George Beekman