Weinig wc's, nog vies ook

Voor de bestuurder van tramlijn 4 van het Rotterdamse vervoerbedrijf RET is het geen ongewoon tafereel: een zwerver die op het achterbalkon zijn broek laat zakken en zijn behoefte doet.

M. Kappe: ,,Het overkomt me gemiddeld één keer per maand dat zwervers de tram bevuilen. Plassen gebeurt nog vaker, ook in een volle tram. Meestal zijn het `vaste klanten', vaak psychiatrische patiënten, die 's morgens vroeg opstappen. Ze stinken een uur in de wind en ze rijden net zo lang met de tram heen en weer tot de dagopvang in Rotterdam Noord open gaat. Openbare toiletten en een wasgelegenheid zouden geen overbodige luxe zijn''.

Maar die zijn er nauwelijks. Hoewel zich behalve zwervers dagelijks enkele miljoenen `potentiële klanten' op de openbare weg begeven, is het aanbod van openbare toiletten minimaal. Grote NS- en metrostations hebben meestal wc's, maar wie elders `moet' haaste zich naar een warenhuis, café of Burger King.

Pissoirs, de stalen gebouwtjes die ook wel krullen werden genoemd door hun gebogen vorm, zijn in de jaren zeventig vrijwel overal uit het straatbeeld verdwenen.

Slachtoffer van het gebrek aan wc's zijn vooral de mensen met een zwakke blaas. ,,Sommigen durven nauwelijks de straat op'', zegt fysiotherapeute Marion Borghuis, die mensen traint in het beheersen van `ongewild urineverlies'. ,,Zo raak je in een isolement'', zegt cursiste Margot. ,,In Nijmegen staan nauwelijks toiletten voor vrouwen.'' Mannen kunnen hun toevlucht zoeken in de bosjes, maar daarmee zijn ze dan wel `wildplasser' geworden en riskeren ze een bekeuring.

Het wildplassen is veel gemeenten een doorn in het oog, onder meer wegens de schade die het kan toebrengen aan oude gebouwen. Elke gemeente voert een eigen beleid om het zoveel mogelijk te voorkomen. Het is verboden binnen de bebouwde kom op of aan de weg zijn natuurlijke behoefte te doen buiten een daarvoor bestemde inrichting of plaats, luidt bijvoorbeeld paragraaf 3 van een Algemene Plaatselijke Verordening in Rotterdam. Wat natuurlijk is, mag niet in de stad en overtreders kunnen op een fikse boete rekenen. In de belangrijkste uitgaansstraat van Eindhoven staan Manneke Pis-bordjes met verboden te urineren. Overtreders worden daar beboet met honderd gulden. Er zijn open plasbakken geplaatst, waar drie mannen tegelijk kunnen urineren.

Het straffen van de overtreders krijgt meestal meer aandacht dan het voorkomen van de overtreding door het plaatsen van pissoirs en toiletten. Die vormen namelijk zelf ook weer een bron van overlast, weet de heer Hespen van de dienst Riolering Amsterdam uit de tijd dat hij bij Openbare Werken zat. ,,Sommige locaties waren populaire ontmoetingsplaatsen voor homo's en schuilplekken voor drugsgebruikers. De wc's werden bevuild en vrouwen konden überhaupt nergens terecht. Op de Dam heeft even een sanisette gestaan, die opengaat na inworp van een munt, maar veel mensen durfden daar niet in uit angst te worden binnengesloten.'' Het beheer van de toiletten wordt uitbesteed aan verschillende instanties, stadsdelen of private ondernemingen.

Weinig wc`s en dan ook nog vies, zo blijkt ook uit het jaarlijks onderzoek van de schoonmaakbranche. In 1995 kreeg 35 procent van de 150 onderzochte dames- en herentoiletten nog een voldoende. In 1999 werd een dramatisch dieptepunt bereikt van elf procent.

    • Marion van Eeuwen