TWEE PRIMITIEVE VERTEBRATEN IN CHINA GEVONDEN

In China zijn fossiele vissen gevonden van meer dan 500 miljoen jaar oud (Nature, 4 november). Het zijn veruit de oudst bekende gewervelde dieren. De oudste `zekere' vertebraten dateerden van 430 miljoen jaar geleden.

Op basis van allerlei evolutionaire overwegingen werd allang aangenomen dat de vertebraten ongeveer gelijk moeten zijn ontstaan met de vele andere groepen die plotseling, ongeveer 550 miljoen jaar geleden, bij een ware `explosie van leven' opdoken. Die zogeheten Cambrische explosie omvatte tot nu toe echter slechts ongewervelde diergroepen. Er is lang gezocht naar vertebraten van omstreeks die tijd, maar alle speurwerk leek vergeefs. Tot de vondst die nu in China is gedaan, in een formatie die al langer bekend staat om de fraaie fossielen die erin worden aangetroffen.

De fossilisatie van de gevonden vissen was uitzonderlijk: organen die herkend konden worden betreffen zigzag verlopende spierstelsels, een relatief complexe en waarschijnlijk uit kraakbeen bestaande schedel, kieuwbogen, het hart, en ondersteuningen van de vinnen. Alleen op basis van deze weke delen konden ze tot de vertebraten worden gerekend.

De fossielen zijn enkele centimeters groot. Ze lijken in veel opzichten op de larven van recente lampreien; dit zijn vissen zonder kaken, tanden en `beenderstelsel'.

Op basis van hun kenmerken worden de twee vissen bij verschillende prehistorische groepen ingedeeld. De een lijkt dichter bij de recente lampreien te staan dan bij enige andere groep van vertebraten, terwijl de ander juist meer overeenkomst vertoont met alle andere bekende vertebraten behalve een bepaalde primitieve groep. Deze discrepantie verklaren de onderzoekers mede door gebrek aan kennis van oude fossiele vertebraten, omdat daarvan te weinig zachte weefsels zijn gefossiliseerd. Hun conclusie is dat de twee gevonden soorten al een afsplitsing zijn van de vertebraten (die dus nog eerder moeten zijn ontstaan) en dat ze inmiddels uitgestorven evolutionaire lijnen vertegenwoordigen. Het zijn dus geen voorouders van de recente vissen.

(A.J. van Loon)

    • A.J. van Loon