Giftige schutting mag niet meer

Groen tuinhout is verboden wegens de gevaren voor gezondheid en milieu. Toch wil de impregneersector niet wijken. `Dot van een pergóla, buurman'.

Nadat bijna elke achtertuin in Nederland afgelopen jaren onbekommerd is voorzien van geïmpregneerde schuttingen, pergola's en speeltoestellen grijpt de overheid in. Het met hoge doses arseen, chroom en koper verduurzaamde tuinhout is per 1 januari verboden wegens gevaar voor de gezondheid en het milieu.

Het in bouwmarkten en tuincentra verkochte tuinhout blijkt verduurzaamd met afval uit de ertsindustrie. De hoge concentraties koper kleuren het hout groen. Eenmaal in de tuin loogt een deel van de kankerverwekkende stoffen uit en belandt in het milieu. Kinderen die aan groene speeltoestellen bungelen lopen gezondheidsrisico's, blijkt uit onderzoeken. Het tuinhout, in vakjargon gewolmaniseerd hout, is welbeschouwd niets anders dan `gifhout'.

Tot voor kort werd op televisie nog reclame gemaakt voor verduurzaamd tuinhout, onder meer door bouwmarkt Gamma (`Dot van een pergóla, buurman'). Tuincentra en bouwmarkten verkochten dit jaar voor 124 miljoen gulden geïmpregneerd tuinhout. Al bijna een eeuw wordt hout industrieel verduurzaamd. Maar pas sinds de jaren tachtig wordt massaal geïmpregneerd tuinhout verkocht. ,,Het gaat om gevaarlijk afval'', zegt A. Nigten. Namens het Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk (NIVON) was hij betrokken bij het overleg over houtverduurzaming. ,,Ik heb van medewerkers van het bedrijf Hickson in Nijmegen, een leverancier van de impregneermiddelen, documenten ter inzage gekregen. Het bleek afval van de ertsverwerkende industrie in Zweden te zijn. Hoe giftig het hout is? Een plant als de wilde wingerd groeit niet op nieuwe schuttingen. Pas als het gif van de buitenkant is gespoeld, klampt hij zich vast.''

In de jaren negentig sloot de sector een convenant met VROM: de impregneermethode werd verbeterd, maar zware metalen bleven toegestaan. Het was ook not done nog langer tropisch hardhout uit regenwouden te kopen. Verduurzaamd hout leek een aanvaardbaar alternatief.

Zo niet voor ingenieur A. van Rooij. Vanuit Sint Oedenrode vecht hij al twaalf jaar een eenzame strijd. Hij spant rechtszaken aan, benadert pers en justitie en bestookt complete kabinetten met brieven, steevast in afschrift aan Hare Majesteit. Zijn vasthoudendheid wekt wrevel. De milieuministers Alders en De Boer hielden na vijftig brieven op met reageren. Opvolger Pronk geeft ook al geen antwoord meer. Van Rooij klaagde bij premier Kok. In april kreeg Van Rooij een briefje waarin Kok meldde de kwestie ,,bij wijze van geheugensteuntje'' nog eens onder de aandacht van Pronk te zullen brengen. Antwoord kwam er desondanks niet meer.

Ondanks zijn reputatie als querulant en lastpost, heeft Van Rooij succes. Hij won enkele rechtszaken. Droeg bij aan de aanscherping van het milieubeleid. ,,Succes? Wij zitten inmiddels met een totaal vervuild land'', zegt hij. ,,In elke tuin staat dat hout vol chemisch afval en spelen kinderen aan giftige speeltoestellen. Euforisch word ik daar niet van.''

Het milieuprobleem was in de jaren tachtig bekend. Hoe kon het zo lang voortduren? Van Rooij: ,,Het ministerie zat klem. Er was een convenant gesloten met de sector. Toen bleek dat impregneren toch gevaar oplevert, wilde men niet terugkomen op de afspraken. Er was te veel prestige geïnvesteerd.''

Criminoloog dr. F. Bovenkerk van de Universiteit Utrecht heeft het in het verleden opgenomen voor Van Rooij. Hij noemt Van Rooij's verhaal over de onwillige overheid ,,geloofwaardig''. Bovenkerk: ,,Het zijn vaak querulerende types die milieucriminaliteit aankaarten, maar daarmee hoeven ze nog geen ongelijk te hebben.'' De criminoloog pleitte in 1993 bij hoofdofficier mr. Ficq in Den Bosch voor een onderzoek naar het samenspannen tussen ministerie en bedrijfsleven. Ook Bovenkerk kreeg geen antwoord. Volgens medewerker drs. M. Koene van de stichting Natuur en Milieu speelde het College voor de Toelating van Bestrijdingsmiddelen (CTB) een rol in de trage besluitvorming. ,,Dat college slaagde er maar niet in om binnen de wettelijke termijnen beslissingen te nemen.''

Volgens cijfers van VROM is in Nederland jaarlijks 700.000 kubieke meter verduurzaamd hout verkocht. Volgens productgegevens is per kuub hout 4,5 tot 11 kilo zware metalen nodig. Jaarlijks dus 3,1 tot 7,1 miljoen kilo zware metalen en sinds 1985 46,5 tot 106,5 miljoen kilo.

,,Een heerlijk rekensommetje'', zegt directeur C. Boon van de Vereniging van Houtimpregneerinrichtingen in Nederland (VHN). ,,Maar het gaat er natuurlijk om hoeveel er in het milieu terecht komt. Dat valt mee. Slechts een minimaal gedeelte loogt uit. Bovendien moet u de cijfers afzetten tegen de milieugevolgen van bijvoorbeeld geverfd hout.''

Het CTB ziet dat anders. Het concludeert na onderzoek dat niet is vastgesteld dat het gebruik de gezondheid niet schaadt en dat evenmin niet is vastgesteld dat er voor het milieu geen onaanvaardbaar effect is. Volgens Natuur en Milieu spoelen ,,grote hoeveelheden'' gevaarlijke stoffen weg. Koene: ,,Door uitloging verdwijnt meteen de helft van de zware metalen in de tuintjes. De andere helft volgt later, door verrotting in de grond of als het hout wordt meegegeven met het bouw- en sloopafval. Het lukt maar ten dele het gifhout eruit te halen. Zeker de helft belandt ongemerkt tussen ander hout in verbrandingsovens - wat vanaf 1 januari verboden is - of wordt vermalen voor hergebruik in spaanplaten. Zo verspreidt het gif zich.''

VROM laat nu een onderzoeksbureau berekenen hoe groot de stroom giftige houtafval de komende jaren wordt. In 1996 werd dat geschat op 25 miljoen kilo per jaar. Koene: ,,Het nieuwe onderzoek wijst uit dat het met een factor zes tot tien stijgt. Dat is 150 tot 250 miljoen kilo.''

Naar alternatieven heeft de sector zelf niet of nauwelijks gezocht, zegt Koene. Dat die er wel zijn bewijst een initiatief van buiten de sector. Met subsidie wordt in Arnhem een fabriek gebouwd om Europees zachthout milieuvriendelijk te verduurzamen. En dan zijn er natuurlijk plastic en beton, en de Europese hardhoutsoorten. Koene: ,,We moeten het gifhout niet in de tuintjes laten verrotten. Nederland moet zich massaal ontdoen van dit hout, ook al gaat dat enorm veel geld kosten.''

    • Joep Dohmen