Bedreigde dennenbossen

Een draadwormpje dat dennenbomen laat verwelken komt sinds kort in Europa voor. Het aaltje wordt verspreid door boktorren. Behalve dennenbossen wordt ook de export van hout bedreigd.

WAAR BOSBOUWERS en houtexporteurs al jaren bang voor zijn, is gebeurd. Het gevreesde aaltje Bursaphelenchus xylophyllus heeft Europa bereikt. Strenge quarantaine voor geïmporteerd hout heeft het microscopisch kleine draadwormpje niet buiten de Europese Unie kunnen houden. De vondst van het aaltje dateert van dit voorjaar, maar wordt nu wereldkundig gemaakt. Wetenschappers van de Universiteit van Evora hebben het wormpje aangetroffen in zieke zeedennen op het Portugese schiereiland Setúbal. De diagnose is onlangs bevestigd door deskundigen van de Duitse Biologische Bundesanstalt en de Wageningse Plantenziektenkundige Dienst. ``De zieke dennen zijn verbrand of tot papier verwerkt'', laat biologe Helen Braasch vanuit Kleinmachnow bij Berlijn weten.

De ziekteverwekker heeft de quarantainestatus en wordt daarom, zo goed als het kan, uit de EU geweerd. Of het aaltje zich laat tegenhouden, is echter de vraag. Een nieuwe risicoanalyse moet volgend jaar de dreigingen in kaart brengen. Volgende week bespreekt het Permanent Fytosanitair Comité van de EU het pakket maatregelen dat de Europese Commissie voorstelt. ``Uitroeien is de strategie'', aldus Marie-Josée Jenniskens van de Plantenziektenkundige Dienst.

B. xylophyllus zoekt de harskanalen van een den op en ontregelt de harsproductie. Bovendien veroorzaken de aaltjes verstoppingen in de houtvaten. De waterhuishouding raakt daardoor verstoord en de boom gaat verwelken. Een gezonde den kan hierdoor binnen een jaar te gronde gaan. Volgens Helen Braasch lopen vooral dennenbossen in gebieden met warme en droge zomers gevaar. De aaltjes vermenigvuldigen zich bij warm weer razendsnel en veroorzaken daardoor veel schade. Het aaltje belaagt naast de zeeden ook zwarte den en grove den. Als het aaltje Europa verovert, dreigt grootschalige bossterfte.

Voor ons land lijken de gevolgen vooralsnog beperkt. Wegens het koele klimaat zal het aaltje zich hier trager vermeerderen en dat voorkomt dramatische aantastingen, verwacht Marie-Josée Jenniskens. Bovendien gaat het in Nederland om natuur, terwijl andere lidstaten hun productiebossen en exportpositie in gevaar zien komen.

De draadwormpjes verspreiden zich niet of nauwelijks op eigen kracht. Ze kruipen onder de vleugels van boktorren, of nestelen zich in hun ademhalingsbuisjes en liften zo met de kevers mee. Op hun vliegtochten laten de torren links en rechts wat aaltjes achter. Tijdens het vreten aan jonge dennentwijgen bijvoorbeeld, maar ook als ze eieren in de stam van een den leggen. Uit de eieren komen larven, die zich verpoppen en als jonge boktorren uitvliegen. De jonge torren dragen ook aaltjes bij zich en zorgen voor de verdere verspreiding van de schadeverwekkers. Wegens de verborgen leefwijze is uitroeien van het aaltje een moeilijke klus. Ook bestrijding van de torren is niet eenvoudig. Boktorren houden van naaldbossen met veel dood hout. De Japanners kunnen daarover meepraten. Sinds ze geen hout meer sprokkelen, is bossterfte door deze aaltjes sterk toegenomen.

    • Gert van den Berg