Vlamingen hebben eindelijk een letterenfonds

Vlaanderen begint de nieuwe eeuw met een eigen fonds voor de letteren. Daarmee eindigt een tijdperk van directe patronage door het cultuurministerie. Dat reikte de literaire subsidies in het Nederlandstalig deel van België tot nu toe zelf uit, maar vanaf januari neemt het Vlaams Letterenfonds die taak over. Carlo van Baelen, oud-secretaris van de Vlaamse Boekverkopersbond, wordt de eerste directeur.

Over het fonds, naar het voorbeeld van Nederlandse organisaties als het Literair Produktie- en Vertalingenfonds en het Fonds voor de Letteren, werd in Vlaanderen al jaren overlegd, maar de daadwerkelijke oprichting bleef uit. Volgens de juist benoemde directeur van het fonds heeft de lange duur vooral te maken met het verschil in bestuurlijke zeden en gewoonten tussen België en Nederland. ``In Vlaanderen hebben we geen traditie van afstandelijk bestuur. Er moest eerst een nieuwe politieke cultuur ontstaan waarin niet meer alles op het ministerie zelf wordt besloten.''

Hoewel de uiteindelijke subsidies ook in Vlaanderen op basis van commissie-voordrachten worden uitgekeerd, had het ministerie steeds het laatse woord, wat verdenkingen van politieke bemoeienis in de hand werkte. Alleen voor de Vlaamse Opera werd al eerder een onafhankelijk opererend fonds opgezet. Van Baelen: ``Voor velen was het niet evident dat dat in de letteren ook een goed idee zou zijn. Voor mensen op een ministerie is het vaak moeilijk zaken uit handen te geven.''

Het Vlaams Letterenfonds is voorlopig voor vijf jaar in het leven geroepen en heeft zeven miljoen gulden per jaar aan subsidies te verdelen. ``De vraag zal waarschijnlijk het vijfvoudige daarvan zijn,'' zegt Van Baelen. Het geld wordt verdeeld over schrijvers, vertalers, uitgeverijen, tijdschriften en literaire verenigingen. De directeur verwacht dat er verschuivingen van de ene subsidiesoort naar de andere zullen optreden, maar wil daar nog niets over kwijt. ``Eerst wil ik alle cijfers hebben.''

Voor het opzetten van de organisatie gaat Van Baelen kijken hoe zijn collega's in de Noordelijke Nederlanden het doen. ``We willen leren uit de goede dingen van de situatie in Nederland en de schoonheidsfoutjes verbeteren.'' De Nederlandse literaire fondsen wordt bij tijd en wijle bureaucratisch en arrogant gedrag verweten, meestal door personen wier subsidieaanvraag werd afgewezen.

Amateurschrijvers ontmoeten arrivés

In Amsterdam komen volgende week bijna duizend amateurschrijvers bijeen op de vierde Nederlandse Schrijfdag. Volgens onderzoeken zet een miljoen Nederlanders regelmatig de pen op papier. Volgens de organiserende Stichting Schrijven, die de schrijfdag organiseert, maken 600.000 Nederlanders gedichten en zijn er een slordige 60.000 romans in aanbouw. De rest van het miljoen schrijft dagboeken, verhalen of essays.

De aspirant-schrijvers kunnen op 20 november in workshops waardevolle aanwijzingen krijgen van literaire arrivés als Thomas Rosenboom, Jan Siebelink en Kader Abdolah. Tijdens een literair diner zal onder anderen Remco Campert optreden en Joop Schafthuizen, de levensgezel van schrijver Gerard Reve ontmoet journalist Tom Rooduijn voor een openbaar gesprek met als titel `Voor het geschrevene een zo gunstig mogelijke prijs te bedingen.'

Ondanks die zakelijke tips gaat het de organisatie niet in de eerste plaats om de verspreiding ervan. ``Onze activiteiten zijn vooral educatief,'' zegt Erik Nieuwenhuis van Stichting Schrijven. ``Wij hopen dat de kwaliteit van het geschrevene toeneemt en daarmee het plezier dat de schrijvers erin hebben. We willen ze geen publikatieworst voorhouden. De meeste mensen in de doelgroep zitten nog ver van de gevestigde tijdschriften of uitgeverijen af. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat we in Nederland straks een miljoen publicerende schrijvers hebben.''

Reve steunt Brusselmans niet

Niet alle Nederlandse schrijvers staan achter de door een Belgisch boekverbod getroffen schrijver Herman Brusselmans. Nadat eerder Connie Palmen en Gerrit Komrij hun handtekening plaatsten onder een petitie tegen het uit de Belgische handel nemen van het boek Uitgeverij Guggenheimer, heeft Gerard Reve bij monde van zijn levensgezel Joop Schafthuizen geweigerd Brusselmans te steunen.

Dat zegt schrijver Martin Bril die vergeefs de handtekening van zijn collega probeerde te krijgen. Het boek van Brusselmans werd vorige week op last van een Belgische rechter uit de handel genomen na een klacht van mode-ontwerpster Ann Demeulemeester, die door Brusselmans met naam en toenaam wordt genoemd en beschreven als: `Zo'n dwergpoliep met puitenogen en haar op haar pruim tot op haar rug.' De uitgeverij en verschillende schrijvers zien het verbod als een aanslag op de vrijheid van meningsuiting.

Bril belde huize Reve om te vragen of de schrijver de solidariteitsverklaring met Brusselmans wilde ondertekenen, maar kwam niet voorbij Schafthuizen. ``Hij ontbrandde dadelijk. Volgens mij had hij de hele dag op dit telefoontje zitten wachten.'' Meer dan een geschreeuwde verklaring van `Matroos Vosch' kreeg Bril niet: ``Die vuile fascist van een Brusselmans. Dat stoot fatsoenlijke mensen het brood uit de mond, die haalt hun naam en goede eer door het slijk, over mijn lijk!'' Waarna Schafthuizen de verbinding verbrak. Ook bij Jan Wolkers kreeg Bril ook nul op het rekest. Die wenst zich niet met de zaak te bemoeien. Hugo Claus, die in Uitgeverij Guggenheimer een aframmeling krijgt van de hoofdpersoon, heeft zich ook van de solidariteitsactie gedistantieerd.

Volgens de Belgische advocaat van Demeulemeester betekent het vonnis van de Belgische rechter dat het boek in Nederland ook niet meer mag worden verspreid. Uitgeverij Prometheus verwacht echter niet dat het boek ook in Nederland verboden zal worden. Volgende week verschijnt een nieuwe druk die uitsluitend voor de Nederlandse markt is bestemd.

De affaire doet de verkoop van Uitgeverij Guggenheimer geen kwaad. Boekhandel Het Verboden Rijk in Roosendaal constateerde een `enorme run' van vooral Vlaamse klanten op het boek. ``Het boek is nu uitverkocht. We hebben inmiddels een lijst met ongeveer tien reserveringen.'' Aldus een woordvoerder.

    • Arjen Fortuin