Tito stond te schuimbekken van woede. Het ...

Tito stond te schuimbekken van woede. Het staatshoofd van de eilandenstaat Kiribati, ver ver weg in de Stille Oceaan, werd niet met de égards ontvangen die hij verwachtte. De president — voluit Teburoro Tito — moest na 24 uur reizen overstappen in Johannesburg, raakte zijn koffers kwijt en toen lag in Durban ook nog niet eens de rode loper voor hem uit. ,,Jullie weten niet waar je mee bezig bent', beet hij de Zuid-Afrikaanse onderminister van Buitenlandse zaken, Aziz Pahad, toe. Pahad bestelde gauw een grote limousine voor Tito en dat maakte hem weer gelukkig. Het Gemenebest is een van de weinige internationale fora waar minilandjes als Kiribati (spreek uit Kiribas, 80.000 inwoners) op gelijke voet staan met reuzen als Groot-Brittannië en India.

De Commonwealth Heads of Government Meeting (CHOGM) heet de vierdaagse vergadering die vanmorgen aan de subtropische zuidoostkust van Zuid-Afrika is begonnen. Heel veel praten en weinig besluiten, daar zal het op neerkomen, want het Gemenebest kent geen handvest of nauwgezette agenda. ,,De organisatie afdoen als een kletsclub is onterecht'', zegt een Zuid-Afrikaanse analist in de wandelgangen niettemin. ,,De unieke combinatie van rijke en arme landen heeft werkelijk voordelen opgeleverd voor alle lidstaten. Kleine landen hebben er waarschijnlijk het meeste van geprofiteerd via materiële en diplomatieke hulp.''

De Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki sprak vanmorgen in zijn openingstoespraak over een ,,nieuwe menselijke realiteit'' die in het Gemenebest en daarbuiten de overhand heeft gekregen. Secretaris-generaal Emeka Anyaoku onderstreepte het democratische karakter van de statenbond en haar leden. ,,We ontmoeten elkaar hier zonder enige vertegenwoordiger van een militair regime in ons midden', stelde hij tevreden vast. Pakistan, de enige lidstaat waar op dit moment militairen aan de macht zijn, werd vorige maand direct geschorst, na de staatsgreep door generaal Musharraf. Terwijl Nigeria vandaag na een gedwongen afwezigheid van vier jaar wegens schendingen van de mensenrechten weer terug mocht keren. De begin dit jaar democratisch gekozen Nigeriaanse president Obasanjo werd als een verloren zoon binnengehaald.

Anyaoku, wiens tweede ambtstermijn van vijf jaar op deze bijeenkomst afloopt, kondigde gisteren aan dat het Gemenebest van plan is zijn standpunten op het gebied van mensenrechten en democratie aan te scherpen. De Nigeriaan met de dikke Oxbrigde tongval zei dat de zogeheten Ministeriële Actiegroep van de organisatie de bevoegdheid moet krijgen zich actief te bemoeien met situaties in alle lidstaten waar de mensenrechten worden geschonden. Het mandaat van de `actiegroep' is nu beperkt tot militaire dictaturen; burgerlijke onderdrukkende regimes gaan vrijuit.

Het Foreign Policy Centre, een Britse onafhankelijke denktank, heeft voorgesteld om Zimbabwe, Zambia, Kenia en Sri Lanka te schorsen wegens schending van democratische vrijheden in die landen, maar Anyaoku zei deze suggestie niet zal worden besproken. De ironie wil dat het Gemenebest uitgerekend in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare in 1991 een verstrekkende verklaring aannam over democratische rechten. President Robert Mugabe van Zimbabwe was in Durban dan ook zichtbaar onaangenaam getroffen door de grote aandacht die hij kreeg.

De gewone Zuid-Afrikaan is intussen vooral geïnteresseerd in het bezoek van de Britse koningin Het zwarte township Alexandra in Johannesburg, waar de koningin gisteren neerstreek, voelde zich bijzonder vereerd met de hoge gast. Alleen een oud vrouwtje was verontwaardigd. ,,Hij heeft mij nooit verteld dat hij zou komen', lispelde ze. Veel Afrikaanse talen kennen geen verschil tussen `hij' en `zij'.

De 12-jarige Musa Siboza, een Swazi-jongen afkomstig van het platteland, mocht vanmorgen in Durban op de parallelle Kindertop van het Gemenebest een bos bloemen aanbieden aan de vorstin. Hij kon zijn ogen niet geloven. ,,Ik wist niet dat een koningin zelf moet lopen', zei hij, ,,ik dacht dat ze altijd door hovelingen werd gedragen. ,,Ik hoop dat ze niet al te moe wordt, want ze lijkt me al erg oud.''

Gedemonstreerd werd er ook tegen Elizabeth II, door leden van de rechtse Herstigte Nasionale Party. De Britten moeten alsnog onvoorwaardelijk op de knieën voor hun `oorlogsmisdaden', een verwijzing naar de Boerenoorlog (1899-1901), zo eist de partij. Maar het was niet meer dan een klein clubje betogers. De meerderheid van de Afrikaners vindt het koninklijk bezoek wel best of zelfs `oulik' (leuk). De Afrikaanstalige pers pakt in elk geval groot uit over het Gemenebest en de koninklijke rondreis. Wat een verschil met het eerste bezoek van Elizabeth, toen nog prinses, aan Zuid-Afrika in 1947. Het dagblad Die Transvaler, onder hoofdredacteur Hendrik Verwoerd, schreef destijds dat ,,ene familie Windsor uit Engeland' was aangekomen in Pretoria en daar op straat ,,enige aandacht had getrokken.'

    • Lolke van der Heide