`Schilderkunst past bij de snelle tijd'

De Nederlandse kunstenaar Michael Raedecker overkwam iets dat elke Britse kunstenaar zich toewenst: hij trok de aandacht van de verzamelaar Saatchi. Voor zijn schilderijen bestaat nu een wachtlijst. ,,De schilderkunst bevindt zich in een isolement. Vaak hoor je dat het niet overeenstemt met de tijdgeest'', zegt Raedecker.

Diep onder de indruk was Germaine Greer van zijn werk. In september kreeg de Nederlandse schilder Michael Raedecker (36) de Engelse John Moores-prijs van 25.000 pond (zo'n 80.000 gulden) voor zijn schilderij Mirage. Zoals al Raedeckers werk bestaat Mirage uit verf op doek, waartussen hij op strategische plaatsen borduursel heeft gestikt. De jury, waarin onder anderen hard-line feministe Greer en Times-criticus Richard Cork, koos Raedeckers schilderij uit maar liefst 2100 inzendingen. Greer liet bovendien optekenen dat `hoe langer je naar dit grote, schijnbaar bescheiden schilderij kijkt, des te duizeliger je wordt.'

Op de enigszins malicieuze vraag aan Raedecker of Greer misschien gecharmeerd was van het vele borduursel op zijn doek, begint Raedecker, die even over is uit zijn woonplaats Londen voor zijn tentoonstelling in het Van Abbemuseum in Eindhoven, te lachen. ,,Ik begreep dat die jurering een hele gebeurtenis is geweest. De vijf jury-leden zaten op een rij naast elkaar en de schilderijen werden door mannen met handschoenen een voor een aan hen voorbij gedragen – al die honderden doeken. Volgens degene die ik sprak zag Germaine Greer in bijna ieder schilderij wel een fallus of een of ander freudiaans symbool. Ik geloof dan ook dat ik eerder heb gewonnen doordat er op mijn werk met de beste wil van de wereld geen penis te ontdekken valt.''

Dat neemt niet weg dat Mirage een ongebruikelijk schilderij is. Dat komt niet niet alleen in de combinatie van verf en borduursel, maar vooral door de kale, sobere voorstelling. Van links naar rechts `gelezen' lijkt het doek aanvankelijk een verlaten landschap, met een horizon, twee bomen en wat stenen. Maar dan, aan de rechterkant, wordt de horizon plots omhoog gestuwd en krullen de bomen en graszoden zich als een vloedgolf in de linkerrichting - alsof het landschap zichzelf wil overspoelen. Hoe surrealistisch dit ook klinkt, toch doet Mirage geen moment denken aan het werk van Dalí of Tanguy. Daarvoor is het schilderij te leeg, en heerst er een te verstilde, intense sfeer. Dat geldt ook voor de meeste van Raedeckers andere werken: lege, verlaten landschappen en interieurs waarbij ieder voorwerp dat wordt afgebeeld lijkt `uitverkoren' - juist doordat ze zo geconcentreerd in de leegte zijn neergezet. Raedecker: ,,Ik wil spelen met de beeldenbank die iedereen in zijn hoofd heeft. Zelf ben ik opgegroeid met films, strips, reclame, en dat heeft mijn manier van kijken op de wereld beïnvloed. Het gaat me niet om kunsthistorische verwijzingen. Mijn schilderijen zijn eerder stills van een bewegende camera. Eerst zoom je bijvoorbeeld in op een huis, gaat naar binnen en kijkt er rond. Daarna ga je naar buiten, weg van het huis, het landschap weer in.''

Voor Raedecker (hij is een achterkleinzoon van de John Raedecker, beeldhouwer van het monument op de Dam) was juist die concentratie de reden om borduursel in zijn schilderijen te gaan gebruiken. Als student aan de Rietveldacademie begon hij aanvankelijk met de studie mode. Toen hij enkele jaren later ging schilderen, maakte Raedecker aanvankelijk zowel schilderijen met verf als volledig geborduurde doeken. Pas op de Rijksacademie in Amsterdam besloot hij de twee materialen te combineren. ,,Borduren is een veel dwingender, veel geconcentreerder manier van werken'', zegt Raedecker. ,,Als ik een schilderij van een landschap maak, kan ik met twee kwaststreken een watertje suggereren. Als ik het borduur duurt dat veel langer en krijgt zon watertje veel meer waarde, alsof het zijn plaats in het werk heeft moeten verdienen.''

Met zijn kale, verlaten landschappen heeft Raedecker opmerkelijk veel succes buiten Nederland, al begon dat pas toen hij in 1996 naar Londen verhuisde. Raedecker: ,,Na de Rijksacademie had ik een jaar voor mezelf gewerkt, maar ik had nog steeds het gevoel dat ik nog wel wat `les' wilde hebben. In Nederland was niks meer, in België en Frankrijk had ik al gewoond en dus besloot ik me aan te melden voor Goldsmiths in Londen.'' Na een jaar op deze academie, die de afgelopen tien jaar beroemd is geworden als broedplaats voor Brit Art-sterren als Damien Hirst, Sarah Lucas en Gary Hume, volgde Raedecker, zoals iedere student, de lessen en deed aan het einde van het jaar mee aan de eindexamenexpositie. Daar gebeurde waar de meeste Goldsmiths studenten alleen maar van dromen: reclamemagnaat en kunstverzamelaar Charles Saatchi kocht op de voorbezichtiging meteen vijf van zijn zeven doeken. Vanaf dat moment begon het te lopen; verschillende gerenommeerde galeries, waaronder Waddingtons en Stephen Friedman dongen naar Raedeckers gunsten. Hij besloot echter te kiezen voor The Approach, een jonge galerie in het Londense East-End, want `dat biedt de galeriehouder en mij de gelegenheid om samen te groeien.'

Die onverwachte keuze temperde de belangstelling niet bepaald, en zeker niet die van Saatchi. Die nam vijf van Raedeckers doeken op in de catalogus New Neurotic Realism, de stroming die door Saatchi zelf in het leven is geroepen, en bleef werk van hem aankopen. Op een gegeven moment werd Saatchi zelfs zo gretig dat er een list moest worden verzonnen om te voorkomen dat teveel van Raedeckers doeken in zijn handen zouden komen. ,,Om hem voor te zijn heeft mijn galeriehouder een paar dagen voor mijn eerste solo een paar mensen gebeld van wie hij wist dat ze belangstelling hadden voor mijn werk. Die kwamen op de dag voor de opening en kochten inderdaad een aantal doeken. Op de dag van de opening zelf belde Charles Saatchi met de vraag of hij de hele tentoonstelling alvast kon reserveren. Toen kon mijn galeriehouder hem vertellen dat er al een aantal werken verkocht was.'' Ondertussen is er een wachtlijst voor Raedeckers doeken.

De erkenning voor zijn werk heeft Raedecker in ieder gevaleen gevoel van zekerheid gegeven. ,,Ik wil daar verder niet zielig over doen, maar je merkt dat de schilderkunst in een isolement zit, op dit moment. Maar al te vaak hoor ik dat schilderkunst niet in deze snelle tijd zou passen, dat ze de tijdgeest niet zou weergeven, in tegenstelling tot video- of internetkunst. Ik geloof daar eerlijk gezegd niks van. Mensen staan tegenwoordig bloot aan een bombardement van beelden, op film, televisie, in de reclame en op Internet, en ze kunnen nauwelijks nog kiezen. Daar worden ze steeds onrustiger van; het wordt steeds moeilijker een moment van stilte te vinden. Dan brengt de schilderkunst uitkomst, want die biedt rust, contemplatie en stilstand. En daar komt ongetwijfeld meer behoefte aan.''

Michael Raedecker: Extract. Van Abbemuseum entracte, Vonderweg 1, Eindhoven. T/m 9 januari.

    • Hans den Hartog Jager