Macchiavelli zegt het zelf

Theatergroep Made in da Shade gelooft niet in theater als uitstalkast voor antiek. Hun inspiratie halen ze van de straat en uit de muziek.

,,Wie zijn lachen niet kan houden, moet zich voor straf zelf uitkleden'', zegt regisseur Helmert Woudenberg tegen de giechelende toeschouwers in de Amsterdamse hotelkamer. In het hotelbed ligt een blote zwarte dame met een bleke man bovenop haar. Hij maakt onhandige golfbewegingen terwijl zij verlegen probeert het laken op zijn plaats te houden. ,,Shit, je onderbroek is te zien'', zegt ze. ,,We doen het wel even over'', zegt de cameraman. Woudenberg zet zijn ijsmuts af. Het is warm.

Een dagje repeteren met de Amsterdamse theatergroep Made in da Shade is verrassend enerverend. Geen saaie herhaling van steeds dezelfde zinnen in een oefenlokaal met neonlicht, maar dansen op opzwepende hiphop, geknoei met verknipte videobeelden en hilarische filmopnames in een chic hotel. In de nieuwe productie Red Dough, die gisteren in première ging, nemen videobeelden een belangrijke plaats in.

De repetitie in een gehuurd zaaltje komt 's ochtends langzaam op gang. Pas tegen het middaguur is iedereen aanwezig. Tijdens de doorloop let regisseur Helmert Woudenberg vooral op de synchroniciteit van videobeelden en live spel. De spelers moeten de video zelf bedienen door steeds op de vloer geplakte knopjes in te drukken. De knopjes heten Vuur, Water, Lucht en Aarde. Woudenberg: ,,Als je van het podium springt, moet je Vuur 2 indrukken.''

Made in da Shade is een groep Amsterdamse theatermakers van allochtone afkomst. De kern wordt gevormd door artistiek leiders Maarten van Hinte en diens echtgenote Marjorie Boston, en zakelijk leider Lucien Kembel. Ze maken theater voor jonge mensen met gebruik van hiphopmuziek, straattaal, multimedia en educatiepakketten. Hiermee hebben ze alles in huis wat op het verlanglijstje van staatssecretaris Van der Ploeg (Cultuur) staat. Toeval? Lucien Kembel: ,,We worden wel beticht van modieus opportunisme omdat we precies doen wat hot is. Maar we doen dit al vijf jaar, lang voordat Van der Ploeg er was. Van der Ploeg is de opportunist, niet wij. Wij maken gewoon wat ons bezighoudt.''

De repetitie van Red Dough begint met een rap van Jeffrey Spalburg. De aanwezige fotograaf kan maar geen genoeg krijgen van Spalburgs sinister uitgelichte boevenkop en zijn grote zwarte muts. Spalburg rapt: ,,Alles kan je aan met je eigen mensen/ Verlies je een slag met je eigen mensen/ Dan heb je nog altijd je eigen mensen.'' Het is een citaat van Macchiavelli. Vrij vertaald, dat wel. Op de video is een verknipt beeld te zien van een eindeloos lange limousine.

De hele dag door staat er snoeiharde hiphop op. Artistiek leider Maarten van Hinte: ,,Ik kom uit die scene, ik zing in hiphopgroep NuClarity. Niet alleen de raps, de beats, maar ook onze werkwijze komt van de hiphop. Wij sampelen. Wij knippen allerlei citaten uit films, muziek, televisie en toneelteksten en plakken die achter elkaar. Hierdoor kunnen we op een nieuwe, snel gemonteerde manier verhalen vertellen.''

Schelden

Boston en haar toneelzus Jennifer St. Jago maken ruzie met beeldsamples. Als Boston, door een voetpedaal in te drukken, een afgaand pistool op het videoscherm doet verschijnen, gaat St. Jago daar overheen met een beeld van een gruwelijk ongeluk. Zo verwensen ze elkaar met videobeelden. Echt schelden kunnen ze ook goed. ,,Je kruipt maar terug in het gat waaruit je gescheten bent. Met je smeerkaasporem'', zegt Boston tegen haar platenbaas. Ook een citaat van Macchiavelli? Nee, deze is van van huisschrijver Van Hinte.

Drie jaar geleden begon Made in da Shade (`Ontstaan in de obscuriteit') enige bekendheid te krijgen door de gewelddadige voorstelling Booyaka! Booyaka!. Sindsdien maakten ze Angel, over roem, V.O.O.D.O., over de dood, en wat kleinere producties. Ook organiseert de groep feesten met DJ's, cabaret en theater: Right About Now.

Van Hinte: ,,Het gebeurde wel dat schouwburgdirecteuren brede portiers inhuurden als wij speelden, omdat ze gehoord hadden dat er `verkeerde elementen' op ons afkwamen. Bij Booyaka hebben wij zelf alle bezoekers bij de ingang gefouilleerd, als gimmick. Daarbij kwam een gigantische verzameling wapentuig tevoorschijn, vooral in Friesland. Er was een dorp waar veertienjarige meisjes met zulke messen op zak liepen. De jongeren hadden geen probleem met dat fouilleren, na afloop kregen ze alles netjes terug. Maar de reguliere schouwburgbezoekers waren diep beledigd.

Je ziet een ontwikkeling waarin heel anders tegen geweld wordt aangekeken. We willen dat jongeren zich vragen gaan stellen: `Waarom lach ik heel hard om een meisje dat verkracht wordt op het podium?' De videospelletjes waarin het bloed rondspat en je de botten hoort verbrijzelen, zoals Mortal Combat; waarom zijn juist dat de leukste spelletjes? Betekent het dat je zelf ook botten wil verbrijzelen?''

Het geknoei met de knopjes Vuur, Water, Lucht en Aarde vergt toch teveel van de acteurs. Woudenberg besluit dat in ieder geval de scènewisselingen van de video door de technicus Remko van Dokkum moeten worden gedaan.

,,We zetten Remko gewoon met computer en al op het podium.''

,,Maar wat moet ik doen? Ik kan toch niet acteren?''

,,Je moet gewoon een sigaretje roken en koffie drinken.''

,,Dat kan ik allebei niet.''

Red Dough (vrij vertaald: `bloedgeld') gaat over een opvolgingskwestie in de hiphopwereld, geïnspireerd op Antony and Cleopatra van Shakespeare. Dat is ongeveer hetzelfde concept als dat van de hiphop-opera Rapido, die momenteel door het land toert. Rapido heeft als ondertitel `Shakespeare goes hiphop' en wordt ook geregisseerd door Helmert Woudenberg. Is dat toeval? Boston: ,,Wie weet. Wij hebben het als eerste bedacht. Het is lullig. Wij zijn boos op ze geweest, maar nu hebben we het bijgelegd.''

Van Hinte: ,,Red Dough gaat over geld. Jongeren hebben de laatste tijd veel meer geld en zijn erdoor gefascineerd. Geld speelt een verziekende rol in menselijke verhoudingen. Macchiavelli zegt: `Zolang je goed kan zijn, moet je goed zijn. Maar om je doel te bereiken, moet je soms andere dingen doen.' Ik ben het daar niet mee eens, maar het is wel het opportunisme dat nu overal heerst. We laten met Red Dough zien wat in de hiphop vaak gebeurd is. Het begon als straatcultuur, nu is het miljoenenbusiness. Vroeger zongen de rappers over het leven op straat, nu braggen en boasten ze over hun nieuwe Rolex en over chillen met rijkelui als Donald Trump en Tommy Hilfiger. Als je zelf iets begint, en dat groeit, op welk punt verlies je dan jezelf?''

De doorloop wordt voortijdig beëindigd omdat er gefilmd moet worden in het Crowne Plaza hotel. Op straat komt Spalburg wat bekenden tegen. Bij wijze van groet duwt hij ze meteen een flyer in de hand. De flyers zien eruit als cd-hoesjes van een hiphopgroep. Spalburg: ,,Zo komen we aan publiek. We flyeren veel op party's, bij concerten enzo. Niet zoveel in theaters.''

Bubbelbad

In de voorstelling speelt een compromitterende video van Boston en haar platenbaas een belangrijke rol. In het hotel wordt er eerst gefilmd in het zwembad. Met haar badmuts en haar grote bruine ogen ziet Boston er eerder grappig dan sexy uit. Woudenberg zet de bubbels van het bubbelbad in werking. ,,Actie!'' Bostons tegenspeler Chris Vinken duikt achter haar aan, met zijn kleren nog aan. Een bleek Brits gezinnetje kijkt verbaasd toe.

Acteur Chris Vinken is de enige blanke op het podium. Cabaretier Najib Amhali, die meedoet op de video, noemt zich De Marokkaan uit de Jordaan. Verder is iedereen zwart. Is Made in da Shade een allochtonengroep? Van Hinte: ,,Er staan negers op het toneel, dus voor de pers zijn we dan meteen een multiculturele groep die allochtonentoneel maakt. Maar wij afficheren ons niet zo. Wij beschouwen onszelf als een Nederlands gezelschap. Wij maken ook geen toneel voor zwarten, al zijn we blij als ze komen.

,,Wij nemen wel onze eigen achtergrond mee: mijn moeder is Surinaamse, mijn vader is Nederlander, ik ben opgegroeid in Frankrijk en Amerika. Ik zie eruit als een blanke, I could pass for white. Marjorie en Lucien hebben ook een Surinaamse achtergrond. Mijn persoonlijke thematiek is er een die je vaak aantreft bij schrijvers uit de zwarte diaspora: het gaat altijd over iemand uit verschillende culturen die zich probeert te redden in een witte samenleving.''

Na de zwembadscène zit de stemming er goed in. Nog hilarischer wordt het boven in de hotelkamer, als Boston en Vinken topless op elkaar moeten kruipen. ,,Oh, is het voor zo'n soort film'', zegt de hotelbediende achterdochtig. Boston schrikt toch wel als ze na afloop de seksvideo ziet. Haar tepel is prominent in beeld. ,,Jezus, komt die bruine vlek weer door het beeld zeilen. Ik ga mooi voor het beeldscherm staan als dit langskomt in de voorstelling.''

Van Hinte: ,,Die seksscène hebben we gekopieerd uit een documentaire over Heidi Fleiss, die dame met een escortservice voor Hollywoodsterren. Jongeren van nu weten niets van de Griekse mythologie, maar alles over de Amerikaanse mythologie. Dat is ook onze bron. De Amerikaanse pop-ikonen zijn de goden van de Olympus van deze tijd. Jongeren herkennen zich in de heldenlevens. De wereld van de hiphop heeft evenmin iets met de werkelijkheid te maken als de wereld van de Griekse goden. Maar die goden hebben wel herkenbare menselijke trekken.

,,Wat bij jongeren leeft, is een verhevigde afspiegeling van wat er, iets later, in de hele samenleving gebeurt. Als je goed naar de subcultuur kijkt, weet je wat er aankomt. We doen dat niet omdat we jongeren willen paaien, we maken dit omdat we het zelf interessant vinden. We willen geen theater als uitstalkast van antiek. We hebben geen belangstelling voor de zoveelste Tsjechov. We willen actuele dingen doen. Waarom identificeert een wit jongetje uit Amstelveen zich met een zwarte misdadiger uit de sloppenwijk Compton in Los Angeles? Dat willen we onderzoeken.''

`Red Dough' is vanavond en morgenavond te zien in Theater De Brakke Grond in Amsterdam. Tournee t/m 4/2. Inl. 020-6230623. Internet: www.shade.nl.

`Van der Ploeg is de opportunist, niet wij. Wij maken gewoon wat ons bezighoudt'

    • Wilfred Takken