Humanitaire ramp dreigt in Burundi

Burundi glijdt af naar een humanitaire catastrofe door toenemende schendingen van de mensenrechten, zoals martelingen en standrechtelijke executies.

Volgens een rapport van Amnesty International zijn de afgelopen weken tientallen burgers in de hoofdstad Bujumbura gearresteerd op verdenking van sympathie met de rebellenbewegingen. Velen van hen zijn `verdwenen' of gemarteld door het leger.

Amnesty kritiseert het beleid van president Buyoya om burgers in kampen onder te brengen om het regeringsleger de vrije hand te geven bij de bestrijding van de guerrillagroepen. In de afgelopen maanden belandden ruim 300.000 bewoners in die kampen. Het ontbreekt er aan voldoende voedsel en medische voorzieningen. Bovendien oefenen soldaten er terreur uit tegen de bewoners, goeddeels Hutu's onder wie de rebellen hun aanhang recruteren. In oktober doodden regeringssoldaten in een kamp 36 inwoners, aldus Amnesty.

De politieke spanningen in het Middenafrikaanse staatje zijn sinds enkele weken tot kookpunt opgelopen. De kern van het conflict vormt de weigering van een elite van Tutsi's de macht te delen met de Hutu meerderheid. Als uitvloeisel van het in augustus bereikte vredesakkoord voor buurland Congo stroomden honderden Hutu-rebellen terug naar Burundi. Zij vochten in Congo aan de zijde van de Congolese president Kabila. Het vredesakkoord bepaalt dat ze moeten worden ontwapend.

Om dit te voorkomen trokken ze naar Burundi. In hun kielzog volgden Rwandese Hutu rebellen van de militie Interahamwe en het voormalige Rwandese regeringsleger. Rond de hoofdstad gingen ze in het offensief waarop de regering reageerde met het in kampen onderbrengen van de bevolking.

Ook in de noordelijke provincies Cibitoke en Bubanza, waar het afgelopen jaar de rebellen niet meer actief waren, is weer sprake van onveiligheid. In de zuidelijke provincies, waar het zwaartepunt ligt van de strijd, voerden de rebellen hun activiteit op. De rebellen in het zuiden kunnen uitwijken naar Tanzaniaans grondgebied, waar ze vermoedelijk steun krijgen van het Tanzaniaanse leger.

De vredesbesprekingen tussen Buyoya en de oppositie zijn in een impasse geraakt na het overlijden vorige maand van de onderhandelaar Julius Nyerere. Staatshoofden in de regio komen deze maand bijeen om een nieuwe onderhandelaar aan te wijzen.

De oppositie in Burundi is verdeeld tussen extremistische en gematigde Hutu's, tussen zij die met wapens een einde willen maken aan de Tutsi-hegemonie en zij die aansturen op een akkoord.

    • Koert Lindijer