Geldwoekeraars gaan over lijken

Japanse financieringsmaatschappijen hanteren onmenselijke praktijken om debiteuren onder druk te zetten. Gisteren moesten ze zich in het parlement verantwoorden.

,,Wij zullen de mafia langs sturen om de schuld te innen.'' Deze bedreiging kreeg een cliënt van advocaat Masahiko Goto eerder dit jaar te horen toen hij moeite had schulden terug te betalen aan de Japanse financieringsmaatschappij Nichiei. Directeur en grootaandeelhouder Kazuo Matsuda van Nichiei moest zich gisteren in het Japanse parlement verantwoorden voor de praktijken van zijn bedrijf dat dankzij de huidige recessie goud geld verdient door getroubleerde bedrijven uit te knijpen.

Al lange tijd klagen advocaten als Goto over het gedrag van Nichiei en branchegenoot Shoko Fund, bedrijven die juist tot de favorieten behoren van binnen- en buitenlandse investeerders. Een week terug arresteerde justitie een ex-werknemer van Nichiei die een debiteur met betalingsproblemen onder meer had toegevoegd: ,,Verpats maar een oog. Zonde als zo'n idioot als jij er twee heeft.''

De aandacht van politiek en media voor de discutabele inningspraktijken en gebrekkige regelgeving rond deze bedrijfstak is sindsdien plots in een stroomversnelling gekomen. Op televisie is een hele reeks geluidsopnamen van bedreigingen ten gehore gebracht en hebben ex-werknemers verklaard dat Nichiei-directeur Matsuda zelf leiding gaf aan de harde praktijken. Toch zei de 77-jarige Matsuda gisteren in het parlement: ,,Ik was enorm verbaasd toen ik hoorde dat een employé zulke gewelddadige taal tegen een cliënt had gebruikt.''

Vorige week riepen de Japanse autoriteiten de ING Bank en vier andere grote buitenlandse financiers van Nichiei en Shoko Fund op het matje. Doel van het Financial Supervisory Agency was slechts ,,het verzamelen van informatie'', aldus Donald MacKenzie, hoofd van de ING-vestiging in Tokio. De Nihon Keizai Shinbun berichtte echter dat het FSA wil dat banken hun leningen aan de twee beperken. Buitenlandse instituten hebben het afgelopen jaar hun leningen aanmerkelijk uitgebreid. Met name CitiBank en Merrill Lynch zijn grote financiers, aldus een lijst van het weekblad Shukan Post. Maar ook ING en ABN-Amro spelen mee, terwijl Japanse banken recentelijk hun belangen juist hebben verminderd. Ook als belegging zijn Nichiei en Shoko Fund populair bij buitenlanders, die rond de 30 procent van de aandelen van beide bedrijven bezitten. Sinds de arrestatie zijn de koersen van de twee echter respectievelijk tot een kwart en tot de helft ingezakt.

Nichiei en Shoko Fund lenen hun fondsen tegen lage rente op de geldmarkt om dat vervolgens tegen rentes tot 40 procent uit te zetten bij kleine bedrijven die worstelen om het hoofd boven water te houden. Het product heet ,,Shoko-lening'', ofwel een lening zonder enig onderpand waarvoor wel een garantie nodig is van een derde persoon. De twee maken handig gebruik van de huidige recessie die veel problemen veroorzaakt bij het midden- en kleinbedrijf. Daar komt bovenop dat de grote Japanse banken de kredietkraan juist dichtknijpen.

Al twee jaar lang daalt het bedrag aan uitstaande leningen van de banken, omdat zij hun kapitaalbasis moeten versterken die is verzwakt door de afschrijving van grote hoeveelheden ,,slechte leningen'' uit de ,,zeepbel''-periode (de hausse in grond- en aandelenprijzen eind jaren tachtig). Nichiei en Shoko Fund verveelvoudigden in dezelfde tijd het bedrag aan uitstaande leningen en hun winst. Nichiei verdrievoudigde de winst de afgelopen vijf jaar terwijl het land worstelde met een recessie.

Advocaat Masahiko Goto signaleert vier problemen rond Nichiei en Shoko Fund. Ten eerste dwingt men te veel leningen op. ,,Een cliënt van mij kreeg te horen: als je niet nog eens 2 miljoen yen [40.000 gulden] extra van ons leent moet je de lopende lening van 5 miljoen yen nu geheel terugbetalen.'' Ten tweede is volgens Goto het eigenlijke doelwit niet de lener, maar degene die zich garant stelt. Men slaat kleine bedrijven aan de haak die wanhopig om geld verlegen zitten. Het slachtoffer vraagt een vriend of familielid om zich garant te stellen en ,,Japanners hebben de slechte gewoonte om zo'n verzoek zonder nadenken in te willigen'', aldus Goto.

Probleem daarbij is dat de garantstelling een carte blanche zonder limiet is. Zo gebeurt het dat een garantsteller na verloop opeens een telefoontje kan krijgen dat hij enkele honderdduizenden guldens moet betalen als de oorspronkelijke debiteur eenmaal failliet is, ook als hij aanvankelijk slechts een garantie had gegeven voor een eerste lening van tienduizend gulden. Nichiei-president Matsuda zei gisteren dat bijna 10 procent van zijn clientèle uiteindelijk failliet gaat en zijn bedrijf ,,is nu eenmaal geen liefdadigheidsinstelling''.

Het volgende probleem is dat de inning van deze schulden op hardhandige wijze gaat. Ook al ontkent Nichiei-president Matsuda enige kennis van dergelijke praktijken, inmiddels zijn er zoveel voorbeelden in de media aan bod geweest dat een duidelijk patroon herkenbaar is. Bovendien berichten media dat de gearresteerde ex-employé heeft bekend dat hij persoonlijk door Matsuda was geïnstrueerd om harder op te treden bij de inning omdat zijn resultaten niet voldoende waren. Advocaten stellen dat Nichiei mensen tot zelfmoord beweegt opdat de schulden met een levensverzekering – die in Japan betalen bij zelfmoord – kunnen worden voldaan.

Het laatste probleem waar advocaten op wijzen is de wetgeving rond rentepercentages. Japan kent een wet die een bovengrens van 15 tot 20 procent rente (afhankelijk van het bedrag) stelt aan leningen, maar deze wet kent geen enkele straf bij overtreding. Financieringsmaatschappijen in Japan, ook in de markt voor consumentenkrediet, negeren deze wet dus volkomen. Wel zorgen ze ervoor niet de grens van 40 procent te overschrijden waarop een andere wet wel straffen stelt.

ING-hoofd MacKenzie ontkent na alle publicaties niet dat er problemen zijn in de ,,Shoko-sector'' waar ook zijn bank bij betrokken is. Maar hij stelt dat er nu eenmaal een markt is voor dergelijke leningen zonder onderpand, waarin Japanse banken niet voorzien. Dat bestrijden de advocaten van de slachtoffers niet. Zij eisen verbetering van regels en toezicht op deze sector, waarvan de gebruiken voor de buitenstaander eerder thuis lijken te horen in het Wilde Westen dan in een moderne geïndustrialiseerde samenleving. ,,De hoge rente en de brute inning van schulden tonen dat marktprincipes in deze sector niet goed functioneren'', schrijft de Nihon Keizai Shinbun vandaag in een commentaar.

    • Hans van der Lugt