Dans als stroomstoot

Complexions is een ambitieus dansgezelschap op zoek naar nieuw publiek. ,,We maken moderne dans, maar het is Amerikaans en dus ook amusement.''

Hij danst, springt, zweeft van de ene wereld naar de andere. Van klassiek ballet naar Broadway. Van flitsende video's van Michael Jackson naar het postmoderne Ballett Frankfurt van William Forsythe. Van de befaamde zwarte dansgroep Alvin Ailey American Dance Theatre naar een erotisch ballet van de vrouw van Prince, van het American Ballet Theatre naar Madonna. Hij stoort zich niet aan de keurige hekjes die de genres en de stijlen van elkaar scheiden. Hij vliegt er baldadig overheen, alsof het vanzelf spreekt, alsof het hem allemaal geen moeite kost.

En nu, op een zondagavond in oktober, wandelt danser Desmond Richardson ontspannen de Cup'a Cup'a binnen, een kleurloze coffeeshop in het Watergate-gebouw in Washington. Hij heeft een stoppelig ringbaardje, korte dreadlocks en hij draagt een nylon trainingspak - de broekspijpen opengeritst bij de enkels - als een voetballer die zo van het trainingsveld komt lopen. Aan de overkant van de straat, in het statige Kennedy Center, danst hij in een eenmalig spektakelstuk met break-dancers, klassieke en moderne balletdansers, tappers en flamencodansers, op muziek die uiteenloopt van Manuel de Falla tot Patti LaBelle. ,,Ik ben nu eenmaal geïnteresseerd in beweging'', zegt hij. ,,Beweging in allerlei variaties.''

Richardson is niet alleen een virtuoze danser met een zeldzaam brede ervaring. Hij is ook de oprichter, samen met de choreograaf Dwight Rhoden, van een nieuw en ambitieus Amerikaans gezelschap, Complexions - A Concept in Dance, dat volgende week optreedt op het Holland Dance Festival. ,,We willen nieuwe vormen van dans uitproberen, nieuwe combinaties van stijlen maken, een nieuw publiek aanspreken. Want je verzandt, als je niet steeds op zoek blijft naar iets anders.''

En dus begonnen Richardson en Rhoden, die elkaar hadden leren kennen toen ze allebei solist waren bij Alvin Ailey, in 1994 voor zichzelf. Aanvankelijk plukten ze voor ieder nieuw project op tijdelijke basis wat bevriende topdansers weg bij de grote Newyorkse gezelschappen. Maar inmiddels heeft Complexions een vaste kern van acht dansers, onder wie huiscomponist, zanger en danser Antonio Carlos Scott, en een wisselende groep van zo'n zestien mensen. Hun voorstellingen zijn, zowel in de Verenigde Staten als in Frankrijk en Italië, enthousiast onthaald.

Confronterend

,,We maken moderne dans, maar het is Amerikaans en dus uitdrukkelijk ook amusement'', zegt Richardson. ,,Omdat ik tweeëneenhalf jaar in Frankfurt heb gedanst, verwachtte iedereen dat wij heel Europees te werk zouden gaan. Maar het is ons minder om introspectie te doen dan veel Europese dans. Het gaat meer om de lichamelijkheid en om de tomeloze energie van de dansers. Ons soort dans is zo confronterend, zo in your face, dat het soms als agressief overkomt. Wij willen graag dat de mensen naar het theater komen, maar we willen niet dat ze naar ons kijken zoals je op de bank naar de televisie kijkt. Wij willen het publiek prikkelen, een stroomstoot geven. En daarvoor gebruiken we niet alleen dans en muziek, maar ook andere theatrale elementen zoals gesproken en geprojecteerde teksten, zang en videobeelden.''

De persoonlijke achtergrond van Richardson en Rhoden, de twee artistiek leiders van de groep, heeft een duidelijk stempel op Complexions gedrukt. Toen Richardson nog een kind was, viel zijn grote aanleg voor dans al op. Thuis in Queens danste hij voortdurend, op salsa, reggae, soul, wat er maar gespeeld werd. ,,Ik was een street dancer, vanaf mijn twaalfde oefende ik in pop lockin' (de populaire straatschoffies-dans met zijn haperende bewegingen, red.). Dankzij Kanaal 13, het kunstenkanaal op de Newyorkse televisie, raakte ik verslingerd aan opera, pianoconcerten en vooral dans. Mijn moeder moedigde mij aan om naar alle soorten muziek te luisteren. Daar heb ik mijn liefde voor heel uiteenlopende stijlen aan overgehouden. Mijn klassieke dansopleiding begon pas toen ik vijftien was.''

James Brown

Rhoden begon nog later te dansen, op zijn zeventiende, en hij ontwierp vrijwel meteen ook choreografieën. Bij Complexions is Rhoden, die zelf niet meer danst, de choreograaf. The New York Times prees hem onlangs uitbundig als `a master of invention'. ,,En ik ben zijn muze'', zegt Richardson. ,,Ik ben een tolk die zijn ideeën omzet in beweging.''

Hoe dat in zijn werk gaat is een paar dagen later te zien in New York. In een als repetitieruimte ingericht penthouse hoog boven SoHo, met een erg Newyorks uitzicht op waterreservoirs, schoorstenen en wolkenkrabbers, werken Rhoden, Richardson en een paar dansers aan het programma dat ze in Nederland zullen opvoeren. Richardson hangt als een slappe vaatdoek over een klapstoeltje, terwijl het zaaltje zich langzaam vult met de machtige stem van James Brow. `It's a man's world', zingt The Godfather of Soul, nu eens fluweelzacht, dan weer ruig als schuurpapier, `...but it would be nothing ... without a woman'. Op het stuwende ritme van de zes-achtste maat komt een danseres, Sarita Allen, langzaam en met trotse, draaiende stappen op Richardson toe. Ze trekt hem overeind, wekt hem tot leven, overwint zijn afwerende houding en daagt hem uit tot een langzaam en zwoel duet, een onconventionele pas de deux met een vleugje Iberische flamenco en een hele scheut Amerikaanse soul.

Rhoden staat er met zijn neus bovenop. Hij kijkt peinzend toe, telt hardop mee met de maat, 1,2,3,4,5,6...1,2,3,4,5,6..., en maakt af en toe een opmerking. Deze stap moet daar uitkomen. Als we dat eens zo proberen. Die arm moet sneller omhoog. Deze schroef is overdreven. Keer op keer wordt de cd teruggezet, slingert James Brown zijn hartekreten opnieuw de wereld in en doen de dansers hun werk nog eens over.

Anderhalve meter achter Richardson imiteert een andere danser hem stap voor stap. Iedere beweging doet hij na, iedere blik, iedere ademhaling bijna. Het is Zane Booker, die jarenlang verbonden was aan het Nederlands Dans Theater. Geconcentreerd volgt hij hoe zijn rol vorm krijgt, tot leven komt, hoe zijn stappen langzaam ontstaan uit de wisselwerking tussen het commentaar van Rhoden en het voordansen van Richardson. Na een tijdje neemt Booker de plaats van Richardson in.

,,We zijn zeker schatplichtig aan Alvin Ailey'', zegt Rhoden tussen twee repetities. Met zijn eigen gezelschap bracht de legendarische danser en choreograaf (1931-1989) Amerika - en later de wereld - een nieuw soort moderne dans, verrijkt door de Afro-Amerikaanse cultuur. ,,Onze wortels liggen bij Alvin Ailey, hij was mijn mentor, we hebben er allebei jarenlang gedanst. Complexions wordt gedreven door dezelfde hartstocht die hij had.

,,Maar er zijn ook grote verschillen: om te beginnen draait het bij Complexions niet meer om onze ervaringen als zwarte Amerikanen. Wij zijn wereldser en diverser, zowel in onze culturele smaken en combinaties van stijlen als in de schakeringen van onze huidskleuren.'' De naam Complexions (wat zowel `huidskleuren' kan betekenen als `karakters', `gemoedsgesteldheden') verwijst naar die diversiteit. De raciale herkomst van de dansers (zwart, blank, aziatisch) is even gevarieerd als de danstradities waar ze uit voort komen.

,,Ik ben zelf erg gemengd'', zegt Rhoden, ,,ik ben in een heel erg gemengde familie opgegroeid. Met de obsessie voor rassenkwesties die we in dit land hebben, was dat soms wel moeilijk. Maar nu is de gevarieerdheid van ons perspectief de basis van alles wat we met Complexions doen.''

Voor de spiegels in de repetitieruimte staan drie paren, klaar voor het ballet Love Stories, dat in Nederland zijn wereldpremière zal beleven. Op de sobere, repetitieve vibrafoon-klanken van huiscomponist Antonio Carlos Scott beginnen de zes met nu eens hoekige, dan weer vloeiende passen en gebaren een web van bewegingen te weven. Een stem zegt monotoon, met het ijzeren ritme van een grote staande klok: `There was a girl, there was a boy. There was love, there was life'.

Minimal music is geschikt voor Complexions, legt Scott uit, omdat het de aandacht niet te veel van de dans afleidt. ,,Dit is geen dans in een doos. Soms zijn er op het podium op hetzelfde moment wel vijf verschillende beelden te zien. Je hoeft niet alles precies te volgen. Als je een goede roman leest blijft ook niet iedere zin je bij. Maar als je wilt, kun je er heel veel van meenemen.''

Complexions - A Concept in Dance is te zien op 18, 19 en 20/11 in het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. De voorstellingen maken deel uit van het Holland Dance Festival, van 11 t/m 27/11 in Den Haag, inl. 070-4277369.

`Ons soort dans

is

in your face'

    • Juurd Eijsvoogel