Filosofen aan de toog

In elk mens schuilt een filosoof. Maar bij de meeste mensen borrelen al dan niet waardevolle wijsheden pas op na een paar alcoholische drankjes. Misschien is dat ook wel de succesformule van het Café des Idées: een filosofisch café waar grote en kleine wijsgeren onder het genot van een wijntje van gedachten wisselen over de eeuwige levensvragen.

Meer dan honderd mensen hebben zich op een herfstige zondag verzameld in de Queeste, het conferentiegebouw van de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) te Leusden, dat elke laatste zondagmiddag van de maand het Café des Idées organiseert. Jongeren lijken zich niet te interesseren voor existentiële kwesties: de leeftijd van de aanwezigen ligt tussen de 35 en 65 jaar. Het intellectueel ogende gezelschap roept onmiddellijk associaties op met de VPRO, literaire lezingen en grandcafé`s: hoge voorhoofden, denkrimpels en fijne goudgerande brilletjes, maar ook auberginekleurig of koperrood haar en artistieke brillen met hoornen montuur. Voordat de middag begint, klinkt er een gemoedelijk geroezemoes, maar er hangt ook een sfeer van eerbiedige verwachting.

Het Cafe des Idées is een vondst van Hans Ruh, een Zwitserse theoloog, die van mening was dat vrije gedachtenwisseling de democratische samenleving verlevendigt. Een informeel filosofisch café was volgens hem bij uitstek het podium om de geest aan te scherpen. Zo ook voor de tientallen amateur-filosofen aan de gezellige ronde tafeltjes in de Queeste. Niet persé filosofisch onderlegd, maar in ieder geval bereid tot nadenken. Vanuit een rieten stoel of hangend aan de bar komen de levensbeschouwelijke gesprekken vanzelf op gang. Goed gezelschap, een glaasje wijn en wat borrelnoten moeten het denkproces stimuleren.

Het Café des Idées heeft elke maand een ander thema, dat wordt ingeleid door een panel van deskundigen. `Het verlangen naar zuiverheid' is ditmaal het gespreksonderwerp. De gasten van vanavond, literatuurwetenschapper Solange Leibovici en cultuurhistoricus Arnold Labrie, hebben beiden een bijdrage geleverd aan de wetenschappelijke bundel `De hang naar zuiverheid'. Maar er is ook een medewerkster van het Voedingscentrum uitgenodigd. Ze geeft in het dagelijks leven voorlichting over de meest concrete vorm van zuiverheid: een hygiënisch huishouden. Volgens Leibovici is `schoonmaken een belangrijke symbolische en existentiële handeling. Het is een eeuwigdurende strijd tegen het vuil en dus het kwaad.'

Na een muzikaal intermezzo krijgt het publiek de gelegenheid om in kleine groepjes van gedachten te wisselen. Er wordt onwennig met stoelen geschoven en overal vormen zich kleine eilandjes. ,,Tja, zuiverheid...'' Na een enigszins geforceerd begin, barst de discussie los. De meest diverse ideeën worden naar voren gebracht. De een probeert juist in het onzuivere de volmaaktheid te ontdekken. Volgens een ander betekent het verlangen naar zuiverheid dat je orde wil scheppen in de chaos. Hoewel iedereen een andere voorstelling heeft van het begrip, is men het over één ding eens: ,,Volstrekte zuiverheid is een staat die op deze wereld gelukkig nooit bereikt kan worden.''

Voor veel mensen biedt het Café des Idées de mogelijkheid om op een ontspannen manier in contact te komen met de filosofie. Phil Cray heeft het filosofische café al eerder bezocht en ook deze keer is ze enthousiast over het thema en de sprekers. ,,Wat je hier hoort, brengt je tot nadenken. Wanneer een bepaald thema vanuit zo veel verschillende invalshoeken benaderd wordt, besef je ineens hoe beperkt je eigen manier van denken is.'' Haar vriendin Jannie Kapitein maakt het Café des Idées voor het eerst mee. ,,Je krijgt een heleboel boeiende ideeën te horen, maar helaas kun je ze niet allemaal oppikken. Eigenlijk zouden ze een verslag op een stencil moeten zetten, zodat je thuis alles nog eens op je gemak kunt nalezen.''

Internationale School voor Wijsbegeerte, Dodeweg 8, 3832 RD Leusden. Café des Idées, elke laatste zondag van de maand van 15u t/m 18u. Zondag 28 nov, thema: wat hebben de filosofie, natuurwetenschappen en sociale wetenschappen van de 20ste eeuw ons opgeleverd? Inl 033-4227200, fax 033-4650541, isvw@wxs.nl

    • Janneke Pors