`Ministerschap moet je leren'

De paars-groene Belgische regering had een woelige start. ,,Toen ik hier aankwam was er geen enkel dossier en alle software was uit de computers gehaald'', zegt de minister van Volksgezondheid Magda Aelvoet.

,,Een woelige start'', zo kenmerkt de Groene minister van Volksgezondheid, Magda Aelvoet, de eerste maanden van de Belgische paars-groene regeringscoalitie. Ze probeert geen ogenblik om de problemen binnen de regering van de liberale premier Guy Verhofstadt te verhullen. De oorzaak zoekt ze bij het gebrek aan ervaring van veel ministers, in de eerste plaats van zichzelf.

Zo zag zij in augustus, samen met haar collega van Landbouw, kans om uitspraken te doen die de verwarring over dioxinen in Belgisch vlees alleen maar groter maakten. Een resoluut aangekondigd beleid van de regering ten aanzien van asielzoekers blijkt in de praktijk onuitvoerbaar. En de liberale minister van Justitie, Marc Verwilghen, dreigde onlangs met een regeringscrisis als hij zijn plannen voor de invoering van snelrecht niet kan uitvoeren.

Aelvoet, die veertien jaar Europarlementariër was voor Agalev (de Vlaamse Groene partij) en die nu het belangrijkste lid is van de Vlaamse Groenen in de federale regering van België, benadrukt dat zijzelf, net als de Franstalige Groenen van Ecolo, geen enkele regeringservaring had. De Vlaamse en de Franstalige liberalen hadden al twaalf jaar oppositie achter de rug toen in juli de regering-Verhofstadt werd gevormd. Alleen de twee socialistische partijen, die afscheid hadden genomen van hun coalitie met de christen-democraten, hadden regeerervaring. ,,Ministerschap is een metier dat je moet leren'', dat is Aelvoet de afgelopen maanden wel gebleken.

De regering ging middenin de crisis over dioxinen in vlees van start ging. ,,Je kunt je dat in Nederland niet voorstellen, maar ik kwam in een kabinet waar het letterlijk donker was. Er was geen enkel dossier, alle software was uit de computers gehaald, de zaak moest met een man en een paardenkop worden opgestart'', zegt de minister, wier grote werkkamer op het ministerie er nog steeds uitziet alsof ze er vorige week, en niet enige maanden geleden, is ingetrokken. Ze vertelt dat het ook moeilijk was om goede, gekwalificeerde mensen bereid te vinden om voor de ministeries te gaan werken. Als in België een minister vertrekt, verliezen ook zijn kabinetsmedewerkers hun baan. Lid worden van een kabinet bij de nieuwe paars-groene Belgische regering met de christen-democraten voor het eerst in veertig jaar in de oppositie, betekende daarom een risico.

Aelvoet vertelt dat de regeringscoalitie vlak voor een ministerraad plotseling werd geconfronteerd met uitspraken van burgemeesters die beweerden ,,te verzuipen in mensen die zich Kosovaren noemen''. De regering besloot daarop snel een antwoord te geven met een Koninklijk Besluit waarin regularisatie van mensen zonder papieren die al langer in België wonen (een wens van de Groenen) en het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers (een liberale en Vlaams-socialistische wens) werd geregeld.

Sindsdien is het asielbeleid op een grote wanorde uitgelopen, waar weinig visie aan ten grondslag lijkt te liggen. Aelvoet zegt het voorzichtiger :,,Er zijn fouten gemaakt. Het is zoeken geweest om de juiste lijn te vinden met de uitwijzingen, dat heeft iedereen gezien. Eerst waren er een beetje te stoere verklaringen en achteraf zag men dat het in werkelijkheid allemaal zo eenvoudig niet was.'' De Raad van State keurde het Koninklijk Besluit af, waarna de regering besloot om nieuwe wetsontwerpen te maken waarvan de behandeling de nodige tijd gaat duren. Nadat een eerste groep van 74 Roma (zigeneurs) onlangs per vliegtuig naar Slowakije was teruggestuurd, kwam er zo'n golf aan negatieve publiciteit over de behandeling van Roma in dat land los, dat sindsdien de massale uitwijzingen zijn stilgelegd. Een rol daarbij speelde volgens Aelvoet ook dat Slowaakse Roma in Gent door de politie ,,misleid'' zijn : de politie riep hen op om hun dossier te bekijken, maar bleek ze in werkelijkheid op het vliegtuig te willen zetten.

,,Dat is objectief geen goed bestuur, dat doe je niet'', zegt Aelvoet. Ze vertelt dat de kwestie tot ,,scherpe confrontaties'' binnen de regering heeft geleid, maar dat er als gevolg van de ,,schermutselingen'' nu goede wetsontwerpen op tafel liggen. Een praktisch probleem is, geeft ze toe, dat het per vliegtuig naar huis sturen van individuele asielzoekers met begeleiding van rijkswachters bijna niet uitvoerbaar is. Gedwongen uitzetting is in België een gevoelig thema sinds een jaar geleden een Nigeriaanse vrouw om het leven kwam toen rijkswachters haar in een vliegtuig wilden kalmeren door een kussen op haar hoofd te drukken.

De bedoeling is dat ambtenaren van de van alle kanten bekritiseerde Dienst Vreemdelingen de achterstand bij de behandeling van asielaanvragen snel gaan wegwerken. Maar de regering heeft volgens Aelvoet moeten constateren dat de aankondiging van reorganisatie van hun dienst bij de betrokken ambtenaren ,,niet motiverend'' heeft gewerkt.

Een vraag is of de Vlaamse Agalev en de Franstalige Ecolo zich op deze manier voldoende als Groenen in de regeringscoalitie kunnen profileren – een vraag die ook speelt bij de Groenen in Duitsland en die in nederland zou kunnen gaan spelen. Aelvoet vindt van wel. Dankzij de Groenen, zegt zij, ligt er een wetsontwerp voor regularisering van mensen zonder papieren. Dankzij de Groenen krijgt de minister van Volksgezondheid de verantwoordelijkheid voor het federale agentschap voor voedselveiligheid en kunnen economische belangen via het ministerie van Landbouw bij deze instelling geen gewicht meer in de schaal leggen.

Maar Aelvoet geeft ook toe dat ze ,,verplicht is zaken te slikken die niet thuishoren in mijn programma''. Het snelrecht dat in het regeerakkoord is vastgelegd behoort daartoe. ,,Het is maatschappelijk gezien een delicate zaak. Als je niet uitkijkt kom je uit bij een systeem waarbij kleine criminaliteit efficiënt wordt aangepakt en er minder middelen gaan naar de bestrijding van de georganiseerde misdaad.'' Het snelrecht was een kernpunt van de Vlaamse liberalen van premier Verhofstadt. De Groenen hebben geprobeerd de verdediging van verdachten bij snelrecht te verbeteren, maar hebben zich er verder bij neergelegd.

Emoties lopen wel meer op binnen de regering van premier Verhofstadt, die zelf bekend stond om zijn liefde voor harde confrontaties. Na een ,,tocht door de woestijn'' van enkele jaren zegt hij een man van de dialoog te zijn geworden, maar hij kan nog altijd schreeuwen als iets hem niet zint. Volgens Aelvoet behoort dat tot de onvermijdelijk woelige start van ,,een absolute primeur in België'', die de huidige paars-groene coalitie tenslotte is.

    • Caroline de Gruyter
    • Ben van der Velden