Lekker dicht tegen elkaar aan

Advocaten, notarissen en accountants trekken naar elkaar toe. Maar de introductie van de toga in de wereld van de accountancy gaat niet zonder strubbelingen. Over onafhankelijkheid en complexe constructies.

Toen Bas Steins Bisschop 24 jaar geleden de advocatuur in ging werd hem nog geleerd nooit zelf bij klanten op bezoek te gaan. ,,De klant kwam op kantoor: je moest hem als het ware horen wanneer die op het grindpad aan kwam lopen.''

Het krakend grindpad wordt bij steeds meer advocaten vervangen door de parkeergarage bij één van de vijf wereldwijd actieve accountantsbureaus. Nu de formele scheiding tussen de advocatuur, het notariaat en de accountant – ondanks verzet van de beroepsorganisaties – haar langste tijd heeft gehad, kruipen de verschillende beroepsgroepen lekker dicht tegen elkaar aan.

Ook Steins Bisschop heeft de overstap gemaakt: sinds medio vorig jaar is hij binnen KPMG bezig een groot advocatenkantoor op te zetten. De advocatuur speelt volgens hem in op de snelle veranderingen in de industrie. ,,De wereld wordt steeds internationaler en complexer: grote klanten vragen om geïntegreerde, juridische diensten, vaak in ingewikkelde kwesties, en die willen en kunnen de grote accountants natuurlijk bieden.''

Tussen de accountants liepen al sinds jaren juristen rond, bijvoorbeeld fiscalisten, maar om alle juridische diensten te kunnen aanbieden zijn advocaten (die daadwerkelijk processen mogen voeren) onontbeerlijk. Maar het introduceren van de toga in de wereld van de accountancy is makkelijker gezegd dan gedaan. Brancheorganisaties van advocaten (de Orde) en ook notarissen (de Beroepsorganisatie) hebben zich er lang tegen verzet dat hun leden deel uit gaan maken van grote kantoren, waar zij net als accountants, belastingdeskundigen en organisatieadviseurs hun diensten moeten aanbieden. Accountants hebben eigenlijk een publieke taak, zo is de gedachte, die zich moeilijk laat combineren met advocaten die per definitie in het belang van een cliënt werken. En ook de samenwerking met notarissen kent zijn tegenstellingen: een notaris moet per definitie neutraal zijn, iets wat zelden van een advocaat wordt verlangd.

De tegenstellingen konden toch niet voorkomen dat de verschillende `soorten' in één onderkomen worden ondergebracht. ,,KPMG heeft eind vorig jaar met de Orde van Advocaten een overeenkomst opgesteld, waarin onder meer de onafhankelijkheid van het beroep wordt gewaarborgd'', aldus Steins Bisschop. Ook in financiële zin, want een winstdeling met bijvoorbeeld accountants is uit den boze. ,,De advocaten hebben een samenwerkingsovereenkomst met de fiscalisten, want met die beroepsgroep mogen wel inkomsten en zeggenschap worden verdeeld. Dat advocaten op deze manier aan het accountantskantoor zouden worden gebonden is de `paardensprong' gaan heten en die is formeel nog verboden.''

De belastingadviseurs van Ernst & Young hebben een soortgelijke overeenkomst met de Orde van Advocaten gesloten. Statuten (natuurlijk `chinese walls' geheten) moeten voorkomen dat de verschillende disciplines door elkaar heen lopen. ,,De koninklijke weg, noemen wij dat'', zegt Hans van Gijzen van het gelijknamige advocaten- en notarissenkantoor. ,,Wij vinden het heel legitiem om met de Orde over de onafhankelijkheid te praten, daarom is het bij ons nooit aan de orde geweest om te procederen met de Orde van Advocaten.''

De gang naar de rechter is wel gemaakt door Arthur Andersen en PricewaterhouseCoopers. Zo'n drie jaar geleden hebben zij een procedure gestart die inmiddels door de Nederlandse rechter naar het Europese Hof is verwezen. ,,Het is een principezaak geworden'', stelt bestuursvoorzitter Willem Bröcker van PricewaterhouseCoopers. ,,Wij vinden dat advocaten onder één dak moeten kunnen werken met notarissen en accountants zonder allerlei complexe constructies. Vijf jaar geleden zijn wij al begonnen met juridische dienstverlening – we hebben momenteel zo'n 120 juristen in dienst – maar vooral in internationale zaken heb je advocaten nodig, want dat geeft duidelijkheid.'' Bröcker zegt zich ook zonder advocaten te kunnen redden omdat in minder dan 10 procent echt proceswerk aan de orde is. Toch komt ook Price komende zomer met een internationaal netwerk waarvan op nationaaal niveau verschillende advocatenkantoren deel zullen uitmaken. ,,Dat betekent dat we de komende maanden weer met de Orde om tafel gaan zitten om tot een acceptabele constructie te komen.'' De principiële zaak bij het Europese Hof gaat overigens gewoon door, maakte Bröcker vorige week bekend.

De notarissen die Price heeft aangetrokken komen niet toevallig van het advocatenkantoor Loeff Claeys Verbeke dat een paar maanden geleden ten prooi viel aan verdeeldheid: een deel van de juristen vertrok naar het Britse Allen & Overy en een ander deel naar Loyens & Volkmaars. ,,Wie vijf jaar geleden de huidige situatie in juridisch Nederland had voorspeld, zou door niemand serieus zijn genomen'', stelt Steins Bisschop die zijn advocatenkantoor onder de naam Steins Bisschop Meijburg binnen KPMG leidt. ,,Dat wij in minder dan anderhalf jaar in staat zijn geweest om een praktijk met zestig advocaten en notarissen op te bouwen is ook tekenend: het onderstreept de enorme dynamiek in deze sector.''

Waarom zoveel advocaten – en zelfs volledige kantoren – zich zo aangetrokken voelen door de accountantsbureaus is volgens advocaat Louis Deterink gemakkelijk te verklaren. De topcurator, die onder meer de ondergang van Fokker en Tulip begeleidde, maakte vorige week bekend zich bij Ernst & Young aan te zullen sluiten: hij wordt voorzitter van het kantoor Holland Van Gijzen, de advocatentak van de accountant en in omvang het zevende kantoor in Nederland.

,,Naast de complexere en meer internationale manier van zaken doen, zien advocatenkantoren ook de expansiedrift van hun Angelsaksische collega's. Daar moet je iets tegenover stellen, bijvoorbeeld hele grote investeringen op het gebied van informatietechnologie'', stelt Deterink. ,,Dat is voor een zelfstandig kantoor niet altijd mogelijk. En als je de internationale component niet kan bieden wordt het ook steeds moeilijker om de knappe koppen aan je te binden.''

Dat Deterinks kantoor (het Eindhovense Banning Van Kemenade & Holland) zich aan Ernst & Young bindt wil niet zeggen dat de advocaten zich alleen maar bezig houden met klanten van de accountantsgroep. ,,Zo'n tien procent van onze activiteiten is afkomstig van Ernst & Young. Bij Van Gijzen [voortgekomen uit Ernst & Young] ligt dat op 90 procent. Gecombineerd denken we voor 50 procent actief te blijven voor klanten van buiten'', aldus Deterink.

Dat advocaten een buitenbeentje blijven (Deterink: ,,een eigen profiel'' houden) heeft ook weer te maken met de voorwaarden van de Orde van Advocaten. Het is bijvoorbeeld verboden om de accountants, fiscalisten en organisatie-adviseurs te verplichten om klanten naar `eigen' advocaten te verwijzen.

Dat gebeurt ook niet, bezweren alle betrokkenen. ,,Wij moeten op kracht onze positie afdwingen door bijvoorbeeld veel interne voorlichting binnen KPMG'', zegt Steins Bisschop. ,,Er zijn accountants die al jarenlang zaken doen met andere advocaten. Die laten hun oude contacten echt niet zomaar vallen.''

En ook de grote accountantskantoren hebben niet alle specialismen in huis. ,,Soms weet je bij een bepaalde zaak dat er buiten je kantoor een onbetwiste specialist op dat gebied rondloopt. Natuurlijk verwijs je je klant dan naar hem'', aldus Deterink.

De integratie tussen de verschillende beroepsgroepen is niet alleen revolutionair in de polder. Ook in het buitenland vormen advocaten en notarissen nog eilandjes, al of niet opgelegd door nationale wetgeving of plaatselijke brancheorganisaties. ,,Op het Europese continent kijkt men naar Nederland'', stelt Deterink. ,,Ook in de Angelsaksische landen is men op dit vlak beslist niet verder, maar als zij de knoop hebben doorgehakt zal dat doorslaggevend zijn voor de regelgeving in andere landen.''

Steins Bisschop ziet ook internationale expansiemogelijkheden. In België mag bijvoorbeeld helemaal niets, maar advocaten zouden hun naam geen eer aan doen om hier niet iets op te vinden. ,,Misschien openen we wel een vestiging van ons kantoor in Brussel'', zegt hij.

Terwijl Arthur Andersen en Price zich naar de rechter begeven, willen Ernst & Young en KPMG de goede vrede met de Orde en de notarissen liever bewaren. ,,Het ministerie van Economische Zaken en in mindere mate Justitie zijn de grote gangmakers'', stelt Deterink. ,,De Orde en vooral de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie geven tegengas.'' Zelfs zoveel dat de kartelautoriteit NMa momenteel bekijkt of de organisaties niet te veel hun markt afschermen.

,,De tendens naar de bundeling van disciplines is niet meer tegen te houden. Ik vergelijk het altijd met de directie van ziekenhuizen: vroeger moesten die altijd bestaan uit louter medisch specialisten. Nu kunnen er ook economen in zitten en iedereen weet natuurlijk dat dat veel beter is'', besluit Deterink.

    • Erik van der Walle