`De Duitse geschiedenis kan soms ook goed aflopen'

,,We droomden van het paradijs en werden wakker in Noordrijn-Westfalen'', zei ex-DDR-dissident Joachim Gauck, op de herdenking van tien jaar val van de Muur.

De Pariser Platz bij de Brandenburger Tor krioelt van de feestgangers. Zeker 70.000 Berlijners zijn samengedromd om te zien hoe Panik-Rocker Udo Lindenberg en de vroegere Sovjet-leider `Gorbi' samen de val van de Berlijnse Muur herdenken. ,,Ik wil huilende mensen zien'', brult een Britse producer tegen zijn cameraman. In een glazen studio, die boven de massa hangt, bedankt Helmut Kohl opnieuw zijn grote vrienden George en Michail. ,,Het is hier waanzinnig, ik sta in het centrum van de wereldgeschiedenis'', roept een gesoigneerde heer in zijn mobiele telefoon.

Tot diep in de nacht vierden de Berlijners uit Oost en West feest. Bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) prees de vrijheidswil van de Oost-Duitsers, ,,deze moedige mensen'' die massaal de straat opgingen uit protest tegen het communistische regime. ,,Na de onvergetelijke schande die de nazi's Duitsland hebben aangedaan, hebben Duitsland en Europa een tweede kans'' gekregen, zei Schröder tijdens een plechtigheid in de Rijksdag. Ook de drie architecten van de Duitse eenwording – oud-kanselier Helmut Kohl, de Amerikaanse ex-president George Bush en Michail Gorbatsjov – namen aan de herdenking deel.

Schröder riep in herinnering dat 9 november niet alleen staat voor ,,de gelukkigste dag'' van de Duitsers in deze eeuw. Op 9 november 1938 begon Hitler met de systematische vervolging en vernietiging van joden. Op 9 november 1938 (`Kristalnacht') vernielden de SA-troepen massaal joodse winkels, staken synagoges in brand, mishandelden en vermoordden joden.

Ook vond op 9 november 1923 in München de eerste greep van Hitler naar de macht plaats. En het was op 9 november 1918, dat de sociaal-democraat Philip Scheidemann op het balkon van de Rijksdag in Berlijn de eerste Duitse republiek uitriep. ,,Duitse geschiedenis kan ook eens goed kan aflopen'', zei Bondsdagpresident Wolfgang Thierse (SPD).

Het was vooral Joachim Gauck, de beheerder van de Stasi-archieven (staatsveiligheidsdienst in de DDR) en ex-theoloog uit Rostock, die als vertegenwoordiger van de Oost-Duitse dissidenten de harten van de genodigden stal. Bewogen, maar ook met ironie herinnerde Gauck aan die roerige herfstdagen, waarin een onbeschrijfelijk ,,verlangen naar vrijheid en rechtvaardigheid'' het won van de angst voor het systeem. ,,Zonder de vele onbekenden in Plauen, Guben, Erfurt, Leipzig, Dresden en in Berlijn had ons land zich nooit veranderd en geopend'', aldus Gauck.

Hij wond er geen doekjes om, dat de tijd voor experimenten kort was. Na de Duitse hereniging waren we leerlingen, zei Gauck. ,,Velen voelden zich vreemden in eigen land. Hun bitterheid is zeker te verklaren door de nieuwe hulpeloosheid en teleurstelling. Ze droomden van het paradijs en werden wakker in Noordrijn-Westfalen''.

Toch kunnen de Oost-Duitsers hun West-Duitse broeders met trots in de ogen zien, meent Gauck. De Oost-Duitsers hebben immers niet alleen zichzelf, maar alle Duitsers een historisch geschenk gegeven. ,,We horen nu tot de volkeren, die door een revolutie vrijheid hebben verkegen en daardoor een vertrouwenwekkender gezicht hebben voor onze Nederlandse, Franse en Poolse buren.''

Net als Bush, wees ook Gorbatsjov er op, dat de pendeldiplomatie voor de Duitse hereniging tussen de politici weliswaar belangrijk is geweest. ,,Maar de belangrijkste helden waren het Duitse en het Russische volk'', aldus Gorbatsjov. Volgens hem was het de onstuitbare vrijheidswil van de Duitsers die Moskou deed besluiten, Duitsland zelf over zijn toekomst te laten beslissen.

Wel wilde de voormalige Sovjet-leider als vriend kwijt, dat hij sommige verschijnselen in Duitsland niet begrijpt. Hij doelde op het besluit van de Duitse rechters om de celstraffen van DDR-leider in hoger beroep te handhaven. Gorbatsjov zei het zonder de naam van Egon Krenz te noemen, de laatste communistische leider, die 6,5 jaar de cel in moet. Dat ,,degenen veroordeeld worden, die tien jaar geleden hebben bijgedragen aan het openen van de Muur'', noemde Gorbatsjov onbegrijpelijk.

Nadat de plechtigheid in de Rijksdag was afgesloten en ook de Amerikaanse president Bill Clinton de Duitsers had gefeliciteerd ,,met de belangrijkste dag van de 20ste eeuw'', brak het feest voor de burgers in de stad los. Bij de Brandenburger Tor speelde Rostropowitsch met zijn cellisten en de Scorpions, bij de burgemeester sneden kinderen die op 9 november '89 zijn geboren een reuzetaart aan en bij Checkpoint Charlie verdeelde `Stasi'-luitenant Alexander Mirkow uitreisvisa met het originele DDR-stempel 09.11.89.

    • Michèle de Waard