`Voer artikel-12-scholen in'

De bewindslieden van Onderwijs willen grotere autonomie voor scholen. Volgens Kamerlid M. Barth mag dat geen doel op zichzelf zijn.

Een school in Bokhoven die de ouders vraagt een extra leerkracht te betalen. Een school in Ede die leerlingen met te veel zesjes op hun rapport niet over laat gaan. Verschillende basisscholen die het lerarentekort willen aanpakken door een vierdaagse schoolweek in te voeren. Minister Hermans en staatssecretaris Adelmund (Onderwijs) vinden die ontwikkelingen ,,niet wenselijk'', maar kunnen er weinig aan doen, zeggen ze. Het is de verantwoordelijkheid van de school.

De bewindslieden hebben hun ideeën uiteengezet in een zogenoemde beleidsbrief die deze week met de onderwijsbegroting in de Kamer wordt behandeld. Sleutelwoord is output-sturing: niet de bewindslieden maar schoolbesturen, ouders en leerlingen bepalen het beleid. Pas als het fout gaat, grijpt de overheid in.

,,Natuurlijk is het prettig dat scholen meer eigen verantwoordelijkheid krijgen, maar het moet wel ergens toe leiden'', vindt Barth. ,,Bij Hermans en Adelmund lijkt de autonomie wel een doel op zichzelf. Terwijl meer autonomie moet bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs.''

De bewindslieden stellen nadrukkelijk dat zíj verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van het onderwijs. Zij willen alleen minder sturende regels.

,,Maar het moet wel duidelijk zijn wát een kwalitatief goede school is. Dat wordt in de beleidsbrief niet duidelijk. Er bestaan wel kerndoelen die kinderen aan het eind van de basisschool en op vijftienjarige leeftijd moeten beheersen, maar die zijn uitermate vaag. Daarin staat bijvoorbeeld dat een kind aan het eind van de basisschool percentages moet kunnen berekenen, maar om welke sommen het gaat – als het kind acht, twaalf of vijftien jaar oud is – wordt niet vermeld. Wij vinden dat in de wet moet worden vastgelegd wat kinderen minimaal op een bepaalde leeftijd moeten kennen en kunnen. De Onderwijsraad adviseerde onlangs hetzelfde. Om te controleren of scholen ook daadwerkelijk aan die minimumnormen voldoen, moeten kinderen van acht, twaalf en vijftien worden getest. Hoe scholen dat precies doen, mogen ze wat mij betreft zelf weten. Dat kan via aparte toetsen, maar de test kan ook worden verwerkt in de gewone proefwerken.

Maar de PvdA was toch tegen een verplichte Cito-toets?

,,Klopt, maar dat vind ik iets anders. De Cito-toets meet alleen de kennis die een individueel kind beheerst en niet wat een school met het kind heeft bereikt. Door op verschillende leeftijden te toetsen, kun je ook de toegevoegde waarde van een school meten. Daarin zit de kwaliteit van een school. Want het niet moeilijk om een kind van goed opgeleide ouders, die thuis een kast vol boeken en een mooie computer hebben staan, een goede citotoets te laten maken.

U wilt scholen niet minder, maar juist meer regels opleggen?

,,Wel als het gaat om wát een kind moet leren, niet als het gaat om hóe een kind moet leren. Op dat gebied moeten scholen juist vrij worden gelaten. Nu mag de Onderwijsinspectie, met goedkeuring van de huidige bewindslieden, een oordeel vellen over het pedagogisch-didactisch klimaat in de klas: Wordt er individueel of klassikaal lesgegeven, heerst er orde en regelmaat of is de sfeer losjes en vrij. Maar juist daarover heeft de overheid en dus ook de inspectie niets te zeggen. Dat is de verantwoordelijkheid van de school. We willen geen eenheidsworst. Ouders moeten wat te kiezen hebben.

Gelden de minimumnormen ook voor zwarte scholen, die - zoals uit verschillende onderzoeken blijkt - dikwijls onder de maat presteren?

,,Absoluut. Ieder kind in Nederland heeft recht op uitmuntend onderwijs. Juist voor scholen met veel achterstandsleerlingen is het extra nuttig om een minimumniveau vast te stellen.''

Wat gebeurt er als een school jarenlang onder de maat presteert?

,,Dat zou ik graag van de bewindslieden willen horen: faillisement? Koude sanering? Wij voelen daar niets voor. Dat zou kapitaalvernietiging zijn. Die leraren en leerlingen moeten toch ergens heen. Ik zou zo'n school een aparte status willen geven, te vergelijken met de artikel-12 status van een gemeente die onder curatele van de overheid staat wegens financieel wanbeheer. Net als zo'n gemeente wordt het schoolbestuur onder toezicht gesteld tot de kwaliteit is verbeterd. De school levert haar autonomie in en krijgt als tegenprestatie, net als zo'n gemeente, extra financiële hulp.

    • Sheila Kamerman