Radio en mobieltje aan

Er is een tijd geweest dat er in Nederland nooit files stonden. Dat is lang geleden. Al in de jaren zestig rukte de politie uit wanneer ergens in het land een rij wachtenden stond. Politiemensen herinneren zich hoe agenten op het verkeersplein Oudenrijn op drukke dagen met armzwaaien het verkeer stonden te regelen.

De eerste geregistreerde file dateert van 1978, toen er op een zonnige zomerdag vijftig kilometer file stond op rijksweg A12 tussen Maarn en Bodegraven. Pas vanaf 1983 houdt het Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD) de filemeldingen nauwgezet bij. In dat jaar stonden vijfduizend files. Twee jaar geleden was dat bijna zestienduizend. De langste file ooit stond op 12 oktober 1992 tussen Den Bosch en Amsterdam. Over 97 kilometer stonden de auto's anderhalf uur vast. De totale kosten van de files bedragen ongeveer 1,7 miljard gulden per jaar, tien jaar geleden was dat bijna één miljard gulden.

Dagelijks stappen duizenden mensen in de auto in de wetenschap dat zij enige tijd stil zullen staan. De doorsnee filerijder, zo blijkt uit onderzoek, staat in de file op weg naar of terugkerend van zijn werk. Hij is doorgaans een man van gemiddeld 41, die ongeveer 43 kilometer moet overbruggen. De doorsnee filerijder ergert zich niet of nauwelijks aan de file en probeert er het beste van te maken. Hij luistert naar zijn autoradio (bij voorkeur de muziekzender Sky Radio) of begint te bellen. Er wordt veel gebeld in de auto. ,,Ik vraag me vaak af met wie'', zegt J. Nagelhout, projectleider van twee fileteams in de Randstad. Hij vermoedt met het thuisfront, om elke dag weer te vertellen dat ze in de file staan. Andere vaker gesignaleerde bezigheden zijn scheren, tandenpoetsen en eten.

Van cruciaal belang voor de perceptie van de file is of deze voorspelbaar is. J. Rothengatter, hoogleraar verkeerspsychologie aan de Universiteit Groningen, wijst erop dat het stilstaan in een voorspelbare file minder negatief wordt gewaardeerd dan wachten op openbaar vervoer.

Rothengatter: ,,De congestiedruk heeft nog steeds niet geleid tot fundamentele wijzigingen in het leven van mensen. Verhuizen, deeltijdwerken of een andere baan kiezen komt nauwelijks voor. Zulke wijzigingen hebben te grote financiële gevolgen; tweeverdieners hebben bovendien geen keus.''

Een file ontstaat zodra de intensiteit de capaciteit van een weg overtreft. De meeste files (69 procent in 1997) zijn een gevolg van infrastructurele knelpunten. Daar is zonder extra asfalt weinig aan te doen. Maar de politiek wil vooral slimmer gebruik maken van infrastructuur: toeritdosering, gebruikersstroken, informatie over de actuele toestand op de weg en, wellicht, rekeningrijden.

Het filebeleid richt zich de laatste jaren intensief op gedrag in de file. ,,Als alle auto's bumper aan bumper met een gelijkmatige snelheid zouden rijden, zouden er twee keer zoveel auto's op de weg kunnen rijden'', stelt filespecialist Nagelhout van de KLPD. Excessen zijn er altijd. De hooligans onder de filerijders scheuren bij files over de vluchtstrook of razen langs benzinestations. Maar ook goedwillende automobilisten maken fouten: te hard remmen; te snel optrekken; te vroeg invoegen of juist te laat. De ideale snelheid op drukke wegen ligt tussen tachtig en negentig kilometer per uur.

    • Arjen Schreuder