Kritiek hangt Russen de keel uit

De aanzwellende kritiek van het Westen op de oorlog in Tsjetsjenië wordt in Rusland slecht begrepen. Deden Ronald Reagan in Grenada en Margaret Thatcher op de Falkland-eilanden niet hetzelfde?

Zo'n honderd dagen nu al voert het Russische leger oorlog tegen `moslimterroristen' in de Kaukasus. Ongehinderd door protesten of wanklanken walsen de tanks en de troepen steeds dieper het afvallige Tsjetsjenië binnen. Buitenlandse kritiek op de botte bombardementen was onhoorbaar flauw, totdat de generaals vorige week duizenden vluchtelingen in de motregen lieten verkommeren.

Nu blijkt dat de voorzichtige Westerse tegensputteringen een averechts effect hebben: ze jagen de Russen in de gordijnen. Zichtbaar geagiteerd las minister Igor Ivanov van Buitenlandse Zaken maandag in Moskou de ambassadeurs van de G-7, de rijkste industrielanden, de les over de ,,dubbele moraal'' van het Westen. Hoe durfden hun regeringen het woord ,,humanitaire catastrofe'' in de mond te nemen, terwijl ze geen poot uitsteken om de door de NAVO murw gebeukte Serviërs de winter door te helpen! Ivanov keek kwaaiig, alsof niet zijn regering, maar zijn bedremmeld toekijkende gehoor afhankelijk is van het IMF-kredietinfuus.

Voor de Westerse pers had hij al helemaal geen goed woord over. Die blaast het vluchtelingenleed op. ,,Klaarblijkelijk probeert iemand hier de illusie te wekken van een humanitaire ramp, om vervolgens druk op Rusland uit te oefenen'', zei hij verontwaardigd, om er meteen aan toe te voegen dat zijn land de opvang van de 200.000 op drift geraakte Tsjetsjenen alleen af kan, en niet zit te wachten op hulp of inmenging van buitenaf. Dat de motregen is overgegaan in sneeuw, dat er bejaarden bij houtvuurtjes zitten te blauwbekken, dat er dagelijks doden vallen onder de burgerbevolking van Tsjetsjenië, dat is, eh, propaganda.

De meeste Russische tv-kijkers denken: ,,Zo! Die zit!'' Zij zijn idolaat van hun compromisloze premier, Vladimir Poetin, die sinds de lancering van de anti-Tsjetsjeense strafexpeditie de populariteitslijsten aanvoert. Riep de gekozen Tsjetsjeense leider Aslan Maschadov zondag president Bill Clinton op tot ingrijpen en bemiddeling teneinde ,,een genocide op het Tsjetsjeense volk te voorkomen'', Poetin voorspelde schamper dat diens hulpgeroep aan dovemansoren gericht zou zijn ,,zolang hij internationale terroristen'' steunt. En weer kon je het applaus van de Russische tv-kijker zowat horen.

,,Waarom richt hij zich niet tot de paus?'' draafde Poetin door, die er kennelijk behagen in schept de moslimleider aan zijn uitzichtloze positie te herinneren. Minister Ivanov van Buitenlandse Zaken: ,,Ik zie het al voor me: Clinton die bemiddelt tussen ons en Osama bin Laden!'' Dat was 4-0. Moskou hamert erop dat deze islamistische miljardair en vermeende sponsor van anti-Amerikaanse terreuraanslagen ook de Tsjetsjeense rebellen van wapens voorziet. En daarmee neutraliseert het behendig de kritiek van Washington.

Woordvoerder James Rubin moest toegeven dat het Witte Huis geen brief van Maschadov had ontvangen, en zo wordt elke hulpkreet van de Tsjetsjenen gesmoord. Zeker, Tony Blair, Madeleine Albright, Joschka Fischer, stuk voor stuk manen ze de Russen tot terughoudendheid. Ze spreken hun ,,bezorgdheid'' uit over het geweld, nemen schendingen waar van de oorlogsconventie van Genève en roepen op tot onmiddellijke onderhandelingen.

Maar in Russische oren klinkt dat haast als een slechte mop. Ronald Reagan had toch ook zijn invasie van het Caribische eiland Grenada nodig om zijn populariteit op te schroeven en Margaret Thatcher stuurde de Britse vloot om dezelfde reden naar de Falklands, zo merkt althans de liberale krant Segondja op. Laten we daarom niet roomser doen dan de paus. Meer recent zijn er de bombardementen tegen Irak (om de aandacht van Monika-gate af te leiden) en Joegoslavië (om de Westerse invloedsfeer naar het oosten toe uit te breiden). Kortom, die dubbele standaard van het Westen – met zijn vermeende selectieve verwondering over menselijk leed – hangt de Russen de keel uit, en wel zo erg dat ze geneigd zijn het lijden van het Tsjetsjeense volk weg te wuiven.

Toch organiseert als enige de populaire krant Komsomolskaja Pravda een inzamelingsactie. De winter staat immers voor de deur. Met de opbrengst worden pakketjes voor Tsjetsjenië samengesteld. ,,Voor onze jongens aan het front'', welteverstaan.

    • Frank Westerman