Het mooiste gezicht van het socialisme

Vandaag tien jaar geleden viel De Muur. Daarmee kwam ook een einde aan het DDR-sportsysteem. De mooie lachebek Katarina Witt, de kunstrijdster, was het uithangbord van de DDR-sport.

In de DDR, het ondergegane `andere' Duitsland, was Katarina Witt een heuse ijsprinses. Een fee op dunne ijzers, in dienst van de Oost-Duitse boeren- en arbeidersstaat. ,,Schaatsen'', zei ze eens, ,,is meer dan een beetje sport. Het is een vorm van kunst.''

Van 1983 tot 1988 was de kunstrijdster Europees kampioene. In 1984 en 1988 sleepte ze gouden olympische medailles in de wacht. Zowel in 1984, '85, '87 als '88 werd Kati, zoals ze liefdevol werd genoemd, wereldkampioene. Het `mooiste gezicht van het socialisme', betitelde het Amerikaanse weekblad Newsweek haar.

Geweldig schaatsen kon zij niet. Volgens het sportblad Kicker beheerste ze slechts twee driedubbele sprongen feilloos. Haar uitstraling was de basis voor haar succes. DDR-leider Erich Honecker was verzot op haar, de staat koesterde haar. Daardoor hoorde Katarina Witt tot een bevoorrechte elite.

Ze had een ruime flat in het centrum van Berlijn, ze mocht in het Westen optreden en reed een VW-Golf. Ze kreeg cash geld voor haar overwinningen en kon rond de twintig procent van de door haar bij Holiday on Ice verdiende dollars op een eigen rekening storten.

In het Westen mocht ze in tv-shows optreden. In ruil daarvoor werd zij tot in haar slaapkamer afgeluisterd door de Oost-Duitse veiligheidsdienst Stasi, de Sicherheitsdienst van Erich Mielke. ,,Als topsporter kon ik de Stasi niet ontwijken'', zei ze later, ,,maar ik heb geweigerd voor ze te werken.''

Na de val van de Muur die een einde maakte aan het veertig jaar durende socialistische experiment, keerde Witt Duitsland de rug toe. Ze verhuisde naar Amerika en begon haar eigen ijsshow. Openlijk keerde zij zich tegen de Wiedervereinigung. Omdat ze ,,te lang had geloofd'' wat haar was gezegd, werd zij tot zondebok van de Duitse eenwording.

Ze weigerde zich af te zetten tegen de vroegere DDR. In interviews hekelde ze de Anschluss met het Westen en bepleitte ze een algemene amnestie voor de vroegere DDR-leiders en sportfunctionarissen: ,,Ik zal nooit vergeten dat ik een Genossin ben geweest.'' Pas veel later erkende ze dat ook zij door de staat was misbruikt.

De inmiddels 33-jarige Witt is een typisch Wendehals. De schaatsster heeft het gemaakt, op tijd verzette ze de bakens en ging ze voor het grote geld. Als een van de weinige Oost-Duitse topsporters baadt zij in weelde. Vorig jaar december poseerde ze geheel ontkleed in het kerstnummer van het mannenblad Playboy. Toen de DDR nog bestond, was ze al eens uit de kleren gegaan.

Kenners menen dat zij deze keer zeker een miljoen D-Mark heeft verdiend. In Oost-Berlijn was de editie binnen twee uur uitverkocht. In New York lieten vrouwen het blad door haar signeren om het hun mannen onder de kerstboom cadeau te doen. Weken later werden de exemplaren die in het Westen van Duitsland niet waren verkocht, in Berlijnse kiosken door gretige Ossie-mannen aangeschaft.

Als volleerde pr-vrouw weet Witt precies wat zij wil. Ze is theatraal, zichtbaar geniet zij van het poseren. Bij haar is ,,elke opkomst een enscenering'', signaleerde Die Welt. Ze is actief, onrustig en ondernemingsgezind; altijd op zoek naar iets nieuws. Coca Cola en een beroemd cosmetica-bedrijf boden haar contracten aan.

Zakenvrouw, model, filmactrice (Carmen on Ice, Ronin, met Robert de Niro), tv-commentator, die combinatie van eigenschappen maakt haar ook in Amerika tot een ster. ,,De hogepriesteres van het kapitalisme'', noemde Der Spiegel haar.

Ze werd in Staaken bij Berlijn geboren. Ze groeide op in Karl-Marx-Stadt dat net als vroeger nu weer Chemnitz heet. Haar trainster Jutta Müller, een overtuigde socialiste, voerde haar met volharding naar de absolute top. In de DDR waren topsporters het uithangbord van de staat: anders dan in de egalitaire Oost-Duitse samenleving, gold op sportief gebied slechts het prestatiebeginsel.

Daarbij stonden de sportclubs centraal. Van jongs af aan werd hier elk beschikbaar talent aan een `biomechanische' keuring onderworpen, getest, voor de juiste sport geselecteerd en daarna jarenlang keihard gedrild. Doel was de DDR als internationale grootmacht te presenteren. In de zogeheten Kaderschmieden vond de ware wedloop tegen het Westen plaats.

Vooral Dynamo Berlin, de overkoepelende sportvereniging, waar zowel de Oost-Duitse staatspartij SED als de Stasi een dikke vinger in de pap hadden, was een broedplaats van ambitieuze atleten. Dit was ook de Heimat van Witt. Slechts de volkse Union Berlin was een onafhankelijke vriendenclub.

In de praktijk werd massaal naar het `geheime wapen' van de doping-spuit en andere vormen van dubieuze medicaties gegrepen. Meestal gebeurde dit in de vorm van vitamine-injecties.. Na de Wende brachten de nieuwe keurmeesters uit het Westen de eerste dopingschandalen aan het licht.

Terwijl de Oost-Duitse sportinternaten in ere zijn hersteld, en een aantal omstreden trainers en sportartsen volop in het Westen aan de slag is, zijn de meeste DDR-sporters in de vergetelheid geraakt. Anders dan bij Witt heeft de publieke opinie zich van hen afgekeerd. Slechts vaag kan het collectieve geheugen zich nog herinneren aan Katrin Krabbe, de blonde sprinster met de lange benen of aan verspingster Heike Drechsler.

Na de val van de Muur behaalde de Oost-Duitse skispringer Jens Weissflog nog medailles voor het herenigde Duitsland. Inmiddels is hij met zijn sport gestopt en leidt hij een hotel in Oberhof. Slechts een enkele voetbalclub zoals Hansa Rostock en een enkele speler zoals Matthias Sammer (later volgden er meer) konden tot de Bundesliga doordringen. Sommige sporters zijn allang dood, zoals de zwemkampioen Frank Pfütze, wiens overmatig vergrote hart het in 1991, op 32-jarige leeftijd, begaf. Zelfs Henry Maske, de Oost-Berlijnse bokser, vecht niet meer.

Niet elke Ossie-sporter is afgeschreven. Handbalprof Stefan Kretschmar, de Duitse anti-held met zijn punk-kapsel en twaalf tatoeages op het bovenlichaam, komt uit Maagdenburg. De schatrijke (Oost-Duitse) zwemkampioene Franziska von Almsick werkt aan haar comeback. En vanzelfsprekend komt Tour de France-winnaar Jan Ullrich uit Rostock. Uit het oosten van het eens gedeelde Duitsland.

    • Willem Wansink