Gedecimeerd Brits Hogerhuis gaat niet `liggen en sterven'

Op 92 mannen en vrouwen na verloor de Britse aristocratie in het Hogerhuis vrijdag zijn stemrecht. Is de `waakhond van de democratie' zijn tanden kwijt?

Remember, remember the fifth of november. Op die dag in 1605, weet elke Brit, werd het complot verijdeld van de katholieke rebel Guy Fawkes, die met buskruit het parlement had willen opblazen. Hij is gevierendeeld en Londen steekt elke 5 november nog vuurwerk af om de afgewende ramp te vieren.

Precies 394 jaar later ontplofte onder hetzelfde parlement geruisloos de bom die premier Blair daar openlijk heeft neergelegd. De helft van de 1.200 leden van het House of Lords, de Britse `Eerste Kamer', verloor vrijdag definitief zijn zetel. Zo'n zeshonderd hertogen, graven, markiezen en baronnen gaven het stemrecht op dat hoorde bij hun blazoen.

Het vertrek van de erfelijke Lords, de hereditary peers, was het sluitstuk van twee jaar verbeten wetgeving door de regering-Blair om een eind te maken aan een ,,ondemocratische anomalie'', die het Britse Hogerhuis een ,,ingebakken Conservatieve meerderheid'' geeft. Het markeerde ook twee jaar vergeefse guerrilla van de erfadel die zichzelf beschouwt als ,,ongebonden waakhond van de democratie'', omdat ze ,,de regering van de dag'' kan dwingen ,,nog eens na te denken'' over wetsvoorstellen. Blairs hervorming is in hun ogen vooral een poging van het Hogerhuis een applausmachine te maken. Hij zou de voor-het-leven-benoemde Lords, de life peers die de andere helft van het Huis vormen, nu willen uitbreiden met politieke vrienden.

De bejaarde, merendeels middelbare en enkele jonge Lords en Ladies, die van de wet nooit mochten stemmen, deden het vrijdag voor het eerst: ze kozen uit hun midden de 92 erfelijke leden die voorlopig mogen blijven. Dat was de deal waarmee Blair hun verzet tegen hun vertrek in mei van dit jaar ten slotte brak. Ze houden hun zetel totdat duidelijk is hoe de hervorming van het Hogerhuis zal worden voltooid.

Binnen vijf minuten was het voorbij. Een klerk met pruik las de namen op van de winnaars. Maar het was geen feest. Blairs hervormingen ,,verwoesten het leven van zeer veel mensen met jaren aan waardevolle ervaring'', zei een bittere Lord Palmer, een van de 32 partijloze zogeheten crossbenchers die mochten blijven. Het House of Lords is zeker een paar kleurrijke figuren armer. Piepjonge adel als graaf Alexander of Tunis (1952) sneuvelde naast oeroude, zoals baron Hastings, wiens familie al in de dertiende eeuw in de Lords zat. Victoriaanse spoorwegmarkiezen vielen naast hedendaagse persbaronnen als Lord Rothermere, de eigenaar van de Daily Mail, die geen baron is maar een burggraaf.

De koningin leest deze maand in het Hogerhuis de troonrede voor. Maar haar naaste familie zal er niet meer komen. Haar man Philip weigerde zijn vervallen lidmaatschap in te ruilen voor de benoeming als life peer, die Blair hem had aangeboden. Kroonprins Charles en zijn broers Andrew en Edward deden hetzelfde. Fotograaf Snowdon, ooit getrouwd met Elizabeths zuster Margaret, nam het aanbod wel aan.

Gedecimeerd of niet, de erfelijke achterblijvers zijn een kleurrijke club. Zo bracht een meerderheid zijn stem uit op graaf Ferrers, een van Blairs felste tegenstanders, die vorig jaar een cruciaal debat urenlang rekte door hilarisch-erudiet te muggenziften over de vraag of je a heriditary peer of an heriditary peer moest schrijven. Wie ook blijft is graaf Onslow, die beloofde ,,als een hooligan'' te keer te zullen gaan als Blair zijn voorstel niet zou intrekken. Zijn gele sokken passen goed bij de rode van Lord Cranborne. Die burggraaf zat tot mei van dit jaar de Tory-fractie in de Lords voor en sloot het compromis over de 92 blijvers, achter de rug van de Conservatieve partijleider Hague. Die ontsloeg hem, maar de Cranbornes, ministers en mannetjesmakers sinds Jacobus I, gedijen bij politieke strijd. Blair maakte hem een life peer.

Hoeveel tanden heeft de `waakhond' nog over? De Labour-regering zal het vandaag merken. Vanmiddag vergaderen de Lords over een wetsvoorstel om uitkeringen aan invaliden en arbeidsongeschikten inkomensafhankelijk te maken. Het is de vraag of die wet ongeschonden het Hogerhuis passeert. Lord Ashley, een voor het leven benoemde Labour-Lord, heeft Blair al gedreigd met ,,catastrofale'' gevolgen als hij geen water bij de wijn doet. Effectief verzet is ook te verwachten van graaf Russell, de zoon van filosoof Bertrand Russell die namens de Liberal Democrats vrijdag zijn zetel behield. En het verzet komt natuurlijk van rechts. ,,Als de regering denkt dat we opeens gaan liggen en sterven heeft ze het mis'', aldus Lord Mancroft, een Tory-Lord die vrijdag ook zijn zetel behield.

    • Hans Steketee