Een eenzame strijd met denkbeeldige schijven

Ton Sijbrands heeft zondag het wereldrecord blindsimultaan dammen opnieuw scherper gesteld. De grootmeester kwam na een marathonzit van vijftien uur tot zeventien overwinningen en drie remises.

Met de ogen gesloten en de handen verscholen in zijn weelderige haardos geeft Ton Sijbrands zaterdagmorgen zijn eerste zet door. Vijftien uur lang spoken twintig damborden, achthonderd damschijfjes en eindeloze varianten en stellingen door het hoofd van de tweevoudig wereldkampioen. En dat dekselse wereldrecord blindsimultaan dat als een rode draad door zijn damcarrière loopt. ,,Die eerste uren zie ik het volstrekt niet zitten. Ik vraag me voortdurend af waarom ik er weer aan ben begonnen'', blikte Sijbrands vrijdagavond vooruit op zijn marathonzit.

Sijbrands, die in 1982 begon met een blindsimultaan tegen tien tegenstanders, nam het zaterdag in twintig partijen op tegen spelers uit de hoogste klassen van de Nederlandse dambond. De grootmeester zat opgesloten in de bestuurskamer van zijn sponsor en kreeg de zetten van zijn tegenstanders via de telefoon te horen. Van de twintig partijen moest hij er minstens veertien winnen om zijn eigen record uit 1993 (veertien zeges en vier remises in achttien partijen) te breken. Dat lukte ruimschoots. Sijbrands haalde een onwaarschijnlijk hoge score van zeventien overwinningen en drie remises zonder ook maar één bord onder ogen te krijgen.

In opperste concentratie schoof de grootmeester af en toe met de vingers over het lege bureaublad, alsof hij denkbeeldige damstenen naar een winnende positie dirigeerde. Na elke zet nam hij even de tijd om zijn gedachten te verplaatsen naar het volgende bord. De concentratie was soms moeilijk vast te houden. ,,Aan het eind van zo'n simultaan ontstaat een soort euforie waardoor ik een zo goed als gewonnen partij alsnog uit handen kan geven.''

Alhoewel de regels het toelaten weigerde Sijbrands een notitieboekje te gebruiken (,,Anders neem je jezelf als topdammer toch niet serieus?''). Dus moest hij de voortdurend veranderende opstellingen van de twintig damborden in zijn hoofd opslaan. Onder het communistische bewind in de vroegere Sovjet Unie was blindsimultaan dammen bij wet verboden. Blinddammen zou de hersenen zo zwaar belasten dat het zou leiden tot krankzinnigheid. In dat geval zou Sijbrands, die vijf keer eerder met succes een aanval deed op het wereldrecord blindsimultaan, inmiddels rijp zijn voor het gesticht.

,,Nee, gek word je er niet van, maar het neemt je geest wel erg in beslag. Ik heb na afloop bijna een week nodig om weer een beetje bij te komen. Je slaapt slecht, het blijft een drukte in je hoofd.'' Een damexpert vergeleek de prestatie van Sijbrands na afloop met ,,het spelen van memory met duizend stukjes waarbij je alles in één keer omdraait''.

Ter voorbereiding op zijn recordpoging bestudeerde Sijbrands drie dagen lang op de computer zoveel mogelijk partijen van zijn tegenstanders. ,,Ik moest ze noodgedwongen oppervlakkig bekijken. Ik heb vooral gelet op de manier waarop ze de openingen behandelen'', legde de bescheiden grootmeester uit. Meer dan anders moest Sijbrands risico nemen met zijn openingszetten. ,,De twintig partijen moesten vooral niet op elkaar gaan lijken. Daarom probeerde ik vooraf te bepalen tegen welke tegenstanders ik een risicovolle variant kon spelen.''

Het niveau van de tegenspelers was volgens grootmeester Harm Wiersma moeilijk in te schatten. ,,Het waren allemaal goede hoofdklassers, maar geen nationale toppers'', beaamt Wiersma, die de recordpoging van commentaar voorzag. ,,Maar dat doet geen afbreuk aan de prestatie. De tegenstanders kregen heel veel tijd om tot een goede zet te komen. Daardoor kon het in sommige gevallen even duren voor het beslissende voordeel tot uiting kwam. In geval van een gewone simultaan had Ton de twintig partijen zonder moeite gewonnen.''

Opvallend fris begaf Sijbrands zich zondagochtend vroeg na zijn laatste partij onder de toeschouwers en zijn collega's om onder het genot van een biertje nog enkele partijen te analyseren. ,,Ton wilde zelf nog even de volgens hem meest indrukwekkende varianten doornemen'', aldus Wiersma. ,,Je kunt na zo'n geestelijke inspanning toch niet direct gaan slapen. Daar zal hij de komende dagen ook nog wel last van houden.''

,,Fenomenaal'' noemt Europees kampioen Wiersma de prestatie van Sijbrands. ,,Het in je hoofd hebben van bordstanden moet voor een dammer met de jarenlange ervaring van Ton geen enkel probleem zijn. Maar bij blindsimultaan dammen gaat het om meer dan het onthouden van de zetten alleen. Je moet ook alle varianten berekenen. Ton is op dit moment de enige die tot zoiets in staat is. Misschien dat ik zelf ooit nog eens tien borden zal halen.''

Sijbrands, die in 1982 zijn eerste (succesvolle) aanval deed op het wereldrecord, reageerde na afloop opgelucht. ,,De eerste paar uur zag ik op tegen een goed einde omdat iedereen erg solide speelde. Maar na verloop van tijd, toen ik er op alle borden steeds beter voor ging staan, kreeg ik er meer vertrouwen in.'' Of hij binnen afzienbare tijd opnieuw een poging zal ondernemen het record scherper te stellen? ,,Ik moet er op dit moment even niet aan denken. Maar dat zei ik zes jaar geleden ook.''

    • Annemarie van der Tuijn