De Haagse Staat

Gesteggel in binnenkamer over taxplan...

De Tweede Kamer is soms net een bioscoop. Alleen is het een heel aparte. De hoofdfilm staat keurig op de gevel aangekondigd, dat wel. Maar zonder aankondiging zijn er tegelijk in zijzaaltjes spannende vertoningen. En jammer genoeg zijn die nou net besloten.

Zo'n spannende film is het belastingplan 2001. In de beslotenheid vergaderen de fiscale specialisten van de fracties al enkele weken over het belastingplan. Een slordige zes uur hebben ze er inmiddels over gesteggeld. Met als inzet: hoe snel wordt het belastingplan door de Tweede Kamer geloodst. Snel of supersnel.

Het gaat er op die woensdagmiddagen stevig aan toe. Dat is bijzonder, want doorgaans zijn de financiële specialisten nuchtere types. Maar de oppositie voelt zich klem gezet, want Paars II wil het belastingplan in 2001 invoeren. Sterker, die afspraak is in het regeerakkoord als een dwingende limiet vastgelegd. Dat is een krap tijdschema voor een omvangrijk wetgevingspakket, dat ook grote gevolgen heeft voor iedere burger. En daarmee voor alle fracties een zaak van eminent belang is.

Het gaat hier om groot geld, het gaat hier om grote gevolgen en dus worden er grote woorden gebruikt. GroenLinks verwijt de paarse fracties bij monde van zijn financiële specialist, Kees Vendrik, `politieke dwingkracht'. Het CDA spreekt over de `arrogantie van paars'. En Gert Schutte, de fractieleider van het GPV, erkent dat het eigenlijk `gekkenwerk' is.

Het gevecht wordt gevoerd in de procedurevergaderingen van de Kamercommissie financiën, want de procedure gaat in de politiek altijd aan de inhoud vooraf. Theo Joekes, het vroegere Kamerlid voor de VVD die lange tijd voorzitter was van de commissie, wist het al: wie de procedure beheerst, beheerst de politiek.

Een kleine overwinning heeft de oppositie al behaald op de paarse fracties: de plenaire behandeling van het belastingplan, dat inclusief bijlagen een kleine duizend pagina's telt, zal niet meer voor de kerst gebeuren. Het debat is verschoven naar eind januari, begin februari. En als toegift krijgt de Kamer een tweede vragenronde. Deze en volgende week gaan er in de eerste ronde al zo'n duizend vragen richting Financiën.

...Paars vreest obstructie...

Hij is het enfant terrible van de commissie financiën. Is intelligent en niet benauwd. En zegt doorgaans precies waar het op staat. Maar zelfs voor zijn collega's was het even schrikken toen Kees Vendrik, de financiële specialist van GroenLinks, gepijnigd zei dat ,,mijn eigen mensenrechten worden aangetast''. Vendrik vond het schandalig zo snel als paars het belastingplan wil doorvoeren. ,,Ik heb gezegd, ik moet fysiek wel in staat zijn om mijn stukken te kunnen lezen.''

Even had hij gedreigd ermee te kappen, om verder niet mee te werken aan de behandeling. Maar dat was ook van zijn kant een vorm van powerplay geweest.

De junior-parlementariër, die vorig jaar zijn entree maakte in de Kamer, weet beter dan menig collega hoe het werkt. Want als medewerker van GroenLinks was Vendrik begin jaren negentig ook nauw betrokken bij de invoering van `Oort', de vorige belastingherziening. ,,Met Schutte ben ik zo ongeveer de enige die weet welke bakken papier we toen ook al moesten verwerken'', herinnert hij zich.Op zijn bureau ligt inmiddels al een stapel reacties: van de FNV tot het Verbond van Verzekeraars. Met welgeteld één medewerker gaat hij die stapel te lijf. En zelf wil hij ook nog eens tijd overhouden om met de betrokken organisaties spreken.

Doodsbenauwd waren ze aanvankelijk binnen de coalitie. Doodsbenauwd dat de oppositie, Vendrik van GroenLinks voorop, de parlementaire behandeling alleen maar wil traineren. Vendrik verzekert plechtig dat hij zulks ,,in het geheel niet van plan is'' en Jacob Reitsma, de meer ingetogen woordvoerder van de CDA-fractie, verklaart dat het ,,nog te vroeg is om met deuren te slaan''.

Zij kregen nog onlangs steun uit onverwachte hoek. Henk Koning, prominent VVD'er, ooit zelf staatssecretaris van Financiën, maande zijn partijgenoten via de Telegraaf een jaartje extra de tijd te nemen: meer tijd gaf betere wetgeving. ,,Daar ben ik het dus niet mee eens'', zegt Bibi de Vries, het Tweede-Kamerlid dat voor de VVD het belastingplan behandelt ferm. Het is, erkent ze, hard werken, maar het is hard werken voor iedereen en verder moet niemand ,,zeuren''.

...PvdA gevoelig voor koopkracht

Waarom is 2001 zo heilig als invoeringsjaar voor het belastingplan? Daarvoor zijn verschillende redenen. Paars heeft het `smeergeld' om de operatie te realiseren al geparkeerd. In 2001 wordt maar liefst vijf miljard gulden ingezet om de koopkracht van groepen die er door specifieke maatregelen op achteruit gaan, te compenseren. Zou de parlementaire behandeling langer duren, en de invoering een jaar later gebeuren, dan is dat geld weggegeven en ontstaat in 2002, uitgerekend het verkiezingsjaar, een nieuwe situatie. ,,Er zijn dan altijd weer nieuwe groepen die erop achteruit gaan, die zich dan gepakt voelen'', weet Gert Schutte nu al.

Bij de PvdA zijn ze meer dan gevoelig voor koopkrachtgaranties. Fractieleider Ad Melkert voorop. Ze herinneren zich nog het fiasco met de loonstrookjes. Burgers kwamen begin vorig jaar massaal in het geweer toen hun loonstrookje geen vooruitgang, maar achteruitgang gaf te zien, terwijl het kabinet nog zo had beloofd dat iedereen erop vooruit zou gaan. Ad Melkert, toen nog minister van Sociale Zaken, kreeg er ruzie door met iedereen, inclusief zijn partijgenoten in de Kamer. En pas na ingewikkelde trekpartijen kreeg hij van het kabinet extra geld om de benodigde pleisters te plakken.

Het is dan ook grappig om te horen dat uitgerekend de PvdA de oppositie binnenskamers voorhoudt dat uitstel van het belastingplan wel eens nare gevolgen kan hebben voor juist de oppositie. Want, zo redeneren de sociaal-democraten, het is helemaal niet uitgesloten dat er met het gunstige conjuncturele tij in het verkiezingsjaar 2002 wel eens veel meer dan de voor 2001 gereserveerde vijf miljard beschikbaar kan komen. Niemand die het vooralsnog gelooft, maar toch.

En dan is er nog de euro. De nieuwe Europese eenheidsmunt wordt ook in 2002 ingevoerd. Het gegeven wordt in de discussies niet als een hard argument gehanteerd, maar het speelt wel mee. Want door de euro gaan mensen er optisch op achteruit: de guldens op het loonstrookje van nu worden meer dan gehalveerd als het salaris straks in euro's wordt uitbetaald. En zei Dries van Agt het al niet: politiek is soms vooral een zaak van optiek.

Redactie Kees van der Malen