Compromis Waddengas legt controverse bloot 1

PvdA'ers van hoog tot laag praten met weinig liefde over hun eigen partij. De PvdA is een grijze partij geworden, PvdA-standpunten zijn voor de kiezers nauwelijks nog herkenbaar, de PvdA is makelaar in compromissen en geen architect van eigen opvattingen. Dat zegt niet alleen het gemiddelde partijlid in een vergrijsde stadswijk, dat is ook de cultuur waartegen partijvoorzitter Marijke van Hees ten strijde is getrokken.

Tot nu toe werd de noodzaak tot profilering van de PvdA vooral in theoretische zin uitgedragen, via de aangekondigde oprichting van `kenniscentra' bijvoorbeeld, als brandpunt van diepgravende partijdebatten. Maar nu opeens kan de PvdA in de praktijk aan de kiezers laten zien waar ze staat: in het debat over het Waddengas.

In een zorgvuldig met marktonderzoek voorbereide verkiezingscampagne droeg de PvdA anderhalf jaar geleden uit dat ze `sterk en sociaal' wil zijn, met nadruk op zorg, onderwijs, veiligheid en duurzaamheid. Kort voor de verkiezingsdag gingen premier Kok en zijn echtgenote `zomaar' wandelen op het strand, omstuwd door fotografen en cameraploegen, als natuurlijk decor voor de natuurlijke leider van Nederland. Partijvoorzitter Karin Adelmund ging wadlopen toen zij in verkiezingstijd even wilde uitwaaien, zo viel te zien in de documentaire De keuken van Kok.

Dat was de beeldvorming. Maar wat is de praktijk? Van de negen fracties in de Tweede Kamer hebben er acht een glashelder standpunt ingenomen over gasboringen in de Waddenzee. Enerzijds is er de VVD, die simpelweg voorstander was en is. Anderzijds zijn er zeven fracties – van de SP tot en met de SGP – die onomwonden tegen de exploitatie van nieuwe gasvelden in het Waddengebied zijn. Daar tussenin staat de PvdA-fractie, die sinds afgelopen vrijdag veel meer woorden nodig heeft gehad om haar standpunt over gaswinning uit te dragen. En sterker nog: de PvdA lijkt afstand te nemen van het eigen verkiezingsprogramma.

Premier Kok zei het afgelopen zaterdag met enige gelatenheid, op een partijbijeenkomst in Zaandam: ,,Kennelijk ben ik erin geslaagd iedereen ongelukkig te maken.'' Los van imago en emotie heeft Kok in het kabinet een overzichtelijk compromis gesloten: proefboringen zijn van de baan, winningsboringen zijn op termijn alleen toegestaan als onderzoek aantoont dat die niet gepaard gaan met schade aan het milieu.

Het is een compromis dat zowel de VVD als de PvdA ten eigen bate kan uitdragen. De VVD zegt: de schade valt te repareren, dus de winningsboringen zullen er komen. De PvdA zegt het omgekeerde. Maar waar de VVD met deze eenvoudige redenering kan volstaan, is de PvdA hiermee nog lang niet uitgepraat. De PvdA heeft te rekenen met de concurrentie van andere Kamerfracties, GroenLinks voorop, die inmiddels een veel scherper `ecologisch profiel' hebben weten op te bouwen dan de PvdA. Die discussie gaat niet over wetenschappelijke feiten (wel of geen `herstelbare schade') of juridische beperkingen (de Europese Habitatrichtlijn). Het is een intern partijdebat dat mede wordt ingegeven door uitspraken van GroenLinks-voorman Rosenmöller (`onzalig plan'), SP-leider Marijnissen (`het kabinet verkwanselt het Waddengebied') en door ruim twintig natuur- en milieuorganisaties die dit weekeinde hun publiciteitsmachine in werking hebben gesteld om te strijden voor een ongerepte Waddenzee.

De PvdA, die bezig is zich te ontworstelen van het grijze compromisimago, kan die druk onmogelijk weerstaan. De partij staat daarmee op een tweesprong tussen pragmatiek en principe. Het zou de weg kunnen kiezen die haar politieke leider, premier Kok, heeft uitgestippeld – een weg die voert naar tijdwinst (onderzoek) en uiteindelijk wellicht geen gaswinning (zo voorspelt Melkert). Of de PvdA kiest nu al voor de heldere lijn die is vastgelegd in het eigen verkiezingsprogramma (tegen boren in de Waddenzee) – een lijn die bovendien niet in strijd is met het regeerakkoord, waarin de gaskwestie niet is geregeld.

Daarmee gaat de discussie over de Waddenzee over veel meer dan gas alleen. Het gaat over de positie van Kok, over dualistische verhoudingen met de Tweede-Kamerfractie en over een partijbestuur dat verkiezingsbeloften en filmbeelden uit verkiezingstijd te verdedigen heeft.

    • Gijsbert van Es