Canada en de behoefte om nét anders te zijn

Canada wil niet af van het Britse koningshuis, want het is een van de weinige zaken die het land onderscheidt van de machtige zuiderbuur, de VS.

Als men het zelfs in Australië niet eens kan worden over het verbreken van de banden met de Britse monarchie, dan hoeft Koningin Elizabeth zich over haar onderdanen in Canada al helemaal geen zorgen te maken.

In Canada laat het voortbestaan van de monarchie de meeste mensen koud; het Australische referendum werd dit weekeinde in Canada slechts met geringe belangstelling gevolgd. De uitslag werd rechtstreeks uitgezonden op de Canadese televisie, maar er gingen geen stemmen op om ook in Canada een debat te openen over de invoering van een republiek.

Evenals Australië is Canada sinds het begin van de eeuw volledig onafhankelijk, maar heeft het de Britse vorstin nog altijd als staatshoofd. In het dagelijks leven in Canada is dat bijna alleen merkbaar doordat ze is afgebeeld op bankbiljetten, munten en postzegels. Haar taken worden, evenals in Australië, waargenomen door de gouverneur-generaal, een Canadees staatsburger die wordt voorgedragen door de premier en die een ceremoniële functie vervult.

,,Sommige Canadezen vinden uiteraard dat het iets is dat op den duur zal verdwijnen,'' zei premier Jean Chrétien onlangs over de monarchie. ,,Maar op dit moment is het absoluut geen politiek probleem.''

Toch is het Britse vorstenhuis nauwelijks geliefder in Canada dan in Australië. Uit een opiniepeiling die eind vorig jaar werd gehouden bleek dat 48 procent van de Canadese bevolking in principe voorstander is van afschaffing van de monarchie; 39 procent was tegen en 13 procent had geen mening. Steun voor afschaffing was, met 59 procent, het sterkst in de overwegend Franstalige deelstaat Québec.

Maar zelfs voor de Québécois, van wie een aanzienlijk aantal streeft naar afscheiding van Canada, is afschaffing van de monarchie op zichzelf geen prioriteit.

Het gebrek aan animo voor een debat over de kwestie komt vooral doordat burgers het geruzie over constitutionele zaken moe zijn. De laatste keer dat de Canadese grondwet werd onderworpen aan herziening, begin jaren '80 door toenmalig premier Pierre Trudeau, kon geen overeenstemming worden bereikt onder de tien deelstaten en viel Québec buiten de boot. Québec heeft de herziene constitutie nooit erkend, en gekissebis over het streven naar onafhankelijkheid van de Frans-Canadezen is sindsdien aan de orde van de dag. Ook over afschaffing van de monarchie zou consensus moeilijk te bereiken zijn, en er bestaat weinig behoefte aan het creëren van een tweede sluimerend probleem.

Een diepere reden om terughoudend te zijn over afschaffing van de monarchie zit hem in de aard van Canada. In tegenstelling tot Australië, dat voor een belangrijk deel werd gevormd door emigranten die op slechte voet stonden met het Britse koningshuis (bannelingen, Ierse nationalisten), ontstond Canada juist op basis van loyaliteit aan de Britse kroon. De kiem voor het land werd gelegd toen de noordelijke Britse koloniën in Noord-Amerika in 1776 niet meededen aan de Amerikaanse revolutie. De monarchie is tot op de dag van vandaag één van de weinige zaken die Canada nadrukkelijk onderscheidt van zijn grote zuiderbuur. Jeremy Webber, een Canadese rechtenprofessor in Sydney, schreef het gebrek aan republikeinse passie in Canada dan ook toe aan ,,de Canadese behoefte anders te zijn dan de VS''.

    • Frank Kuin